Fred Momotenko over Cloud Messenger: ‘We zenden te veel en luisteren te weinig’

Dit artikel verscheen 6-11- 2012 op de blogs Eigentijds van de VPRO en Muziekvan.nu, beide inmiddels offline

’s Hertogenbosch, 5 november 2012 – Ook in haar twintigste editie geeft November Music ruim baan aan multimediale projecten. Voor het festival maakte Fred Momotenko de voorstelling Cloud Messenger, samen met de choreograaf Hans Tuerlings en de videokunstenaar Jasper Kuipers. Deze wordt op woensdag 7 november twee keer uitgevoerd in de Verkadefabriek.

‘Muziek van nu door de makers van nu’, luidt het credo van November Music. De maker van nu bezigt opvallend vaak termen als ‘multimedia’ en ‘multidisciplinair’, zoals ook voor Cloud Messenger. Maar wat houdt dit eigenlijk in? Fred Momotenko: ‘Multimedia is een technische uitdrukking. Muziek klinkt bijvoorbeeld niet alleen akoestisch maar ook in samenspraak met computerklanken, wordt gemanipuleerd door live elektronica, of klinkt in surround sound –  de luisteraar hoort de muziek niet alleen frontaal, maar van alle kanten. Multidisciplinair gaat nog verder: je combineert muziek met andere kunstvormen, zoals in Cloud Messenger met dans en videoanimatie.’

Dat het project desondanks vooral aan hem wordt gekoppeld, is volgens de Russisch-Nederlandse componist minder paradoxaal dan het lijkt: ‘Ik ben er zo’n drie jaar geleden mee begonnen, vond het gedicht Meghadŭta van de Indiase auteur Kălidăsa en heb diens ruim honderd kwatrijnen teruggebracht tot een script van vijfenveertig minuten. Op basis daarvan ontwierp Jasper Kuipers videoanimaties en Hans Tuerlings een basischoreografie, die door de dansers is uitgewerkt.’

Momotenko herinnert zich niet meer wat eerst kwam, de wens een multidisciplinaire voorstelling te maken, of het gedicht: ‘Ik heb mijn antennes altijd uitstaan en koesterde al langer plannen voor een compact project met een musicus, een danser en elektronica. Ik was bovendien gefascineerd door het thema eenzaamheid en toen ik dit gedicht vond vielen alle puzzelstukjes in elkaar. Door alle sociale media zijn we tegenwoordig veel te veel bezig met zenden, en te weinig met luisteren.’

Die thematiek herkent hij in Meghadŭta, een vertelling uit de vijfde eeuw: ‘In dat oude verhaal wordt een Yaksha, een goddelijke dienaar (gedanst door Gilles Viandier) een jaar van zijn jonge bruid gescheiden. Hij wordt gek van eenzaamheid en belandt in een mentale gevangenis. Hij kan zich niet uiten en wordt niet begrepen, zoals veel mensen in onze maatschappij.’

De Yaksha vraagt een Wolk – de blokfluitist Jorge Isaac – een boodschap aan zijn geliefde te sturen. Momotenko: ‘Het is allemaal virtueel, alles speelt zich af in het hoofd van de Yaksha. De wolk beweegt zich niet werkelijk, die ontspruit aan zijn fantasie, zijn hoop, zijn verlangen. Daarom ook verschijnt zijn geliefde (gedanst door Daniela Lehman) alleen op de videobeelden.’

Momotenko realiseerde met elektronische middelen een orkest van stemmen: ‘Ik heb met Jorge alle denkbare klanken van zes verschillende blokfluiten opgenomen, van de allerhoogste sopranino tot de allerlaagste contrabasfluit. Die heb ik bewerkt en gestapeld – soms klinken wel duizend samples tegelijkertijd. De hoogste noten van de sopranino zijn bijvoorbeeld een beetje vals en door dat uit te vergroten kan ik het conflict benadrukken, het moment waarop de vloek wordt uitgesproken.’

Hoewel poëzie de basis vormt van Cloud Messenger, wordt er in het hele stuk geen woord gesproken. Momotenko: ‘Muziek begint met luisteren. Bij het componeren heb ik me wel gebaseerd op spraakritmes, zodat de ritmiek vloeiend en onvoorspelbaar is en de muziek zelf de verteller wordt.’

Momotenko hoopt dat wij door Cloud Messenger anders naar onze omgeving gaan kijken: ‘Maar eenzaamheid is helaas van alle tijden. Ook de Yaksha is aan het einde van het stuk nog net zo eenzaam als aan het begin, hij kan de vloek niet doorbreken.’ 

Auteur: Thea Derks

I am a Dutch music journalist, specializing in contemporary music, and a champion of women composers. In 2014 I wrote the biography of Reinbert de Leeuw (3rd edition in 2020) and in 2018 I published 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht'.

Eén gedachte over “Fred Momotenko over Cloud Messenger: ‘We zenden te veel en luisteren te weinig’”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: