Guillaume Connesson viert Russisch carnaval met ‘Maslenitsa’ in AVROTROSVrijdagconcert

Op 9 februari 2012 brachten liefst twee orkesten de wereldpremière van Maslenitsa van de Franse componist Guillaume Connesson (1970). Het Orchestre National de Bordeaux Aquitaine presenteerde het in Palais des Sports in Bordeaux; tweehonderd kilometer zuidelijker nam het Orchestre de Pau Pays de Béarn de honneurs waar in Pau.

In 2019 zette de Franse dirigent Stéphane Denève het stuk op cd met het Brussels Philharmonisch Orkest, vandaag, 12 maart, dirigeert hij het Radio Filharmonisch Orkest in de Nederlandse première in het AVROTROSVrijdagconcert. Het concert wordt uitgezonden op Radio 4.

Met Maslenitsa vieren Russen, Oekraïners en Wit-Russen het einde van de winter. Het staat ook wel bekend als ‘boterfeest’ of ‘pannenkoekenfeest’ en is enigszins verwant aan ons carnaval. Net als in West-Europa heeft de heidense oorsprong een christelijk tintje gekregen: Maslenitsa wordt gevierd in de laatste week voor de Grote Vasten, zeven weken voor het orthodoxe Paasfeest. Er mag in deze periode geen vlees meer worden gegeten maar nog wel melk, kaas en andere zuivelproducten.

Tijdens de viering van Maslenitsa eet men blini, Russische pannenkoeken, gebakken in boter. Vandaar wellicht ook de benaming ‘boterfeest’, want ‘maslo’ is het Russische woord voor boter. Het festijn gaat door tot in de kleine uurtjes en aan het slot wordt een pop van stro verbrand die de winter symboliseert.

Maslenitsa werd aanvankelijk door kerkelijke autoriteiten verketterd en kwam vervolgens onder druk te staan van het Sovjetregime. Tegenwoordig is dit oude volksgebruik echter weer toegestaan en wordt het in alle grote steden gevierd.

Een kolfje naar de hand van Connesson om deze exuberante verwelkoming van de lente in noten te vangen. Hij schrijft kleurrijke muziek die direct tot het hart spreekt en bekommert zich niet om vernieuwing, maar zoekt inspiratie in de hele schatkamer van de muziekgeschiedenis.

In zijn vaak prachtig georkestreerde werken hoor je echo’s van zulke uiteenlopende componisten als Richard Strauss, Dmitri Sjostakovitsj, Steve Reich, Henri Dutilleux en Witold Lutosławski.

Zelf schrijft Connesson over zijn compositie: ‘Maslenitsa biedt de laatste kans om te feesten voor de vastentijd en de blini’s fungeren als zonnesymbolen. De mensen leven zich uit in een gemaskerd bal, spelletjes en sneeuwballengevechten en tot slot verbranden zij de mascotte “Mevrouw Maslenitsa” in een vreugdevuur.’

Zijn acht minuten durende partituur analyseert hij als volgt: ‘Mijn stuk heeft de vorm van een symfonische ouverture in drie delen. Eerst horen we een wervelwind van zeven feestelijke thema’s, als een dans die gaandeweg tot rust komt en uitmondt in het centrale deel.’

Dit gedeelte klinkt als een orthodox koor en biedt een moment van bespiegeling over een almaar luider wordend thema. In het derde deel worden de festiviteiten hervat, met vrolijk over elkaar buitelende thema’s die worden bekroond met een koperkoraal.

Citaten uit Russische volks- of kerkmuziek gebruikte hij niet, benadrukt Connesson: ‘Het is een mengsel van uitbundige vreugde en lijden, een eerbetoon aan een Oud Rusland, gedroomd door een Fransman.’

Met Maslenitsa wist Connesson zowel publiek als critici te overtuigen. Zo roemde een Britse criticus de ‘bruisende dansthema’s en de virtuoze solopassages’ in de hoekdelen, die de luisteraar ‘als een kind opgetogen door het festival’ laat dwarrelen’. Het stemmige middendeel blinkt uit in ‘laag strijkwerk en klokkenspel’ en de algehele rijke textuur is een ‘zeer boeiende hommage aan Rusland door een levende componist’.

Een collega-recensent besluit kort maar krachtig: ‘Maslenitsa heeft een carnavaleske sfeer, deels Ravel en deels Stravinsky, met vleugjes John Adams en John Williams’. Oordeelt u zelf: Maslenitsa wordt (zonder publiek) uitgevoerd in TivoliVredenburg en is vanaf 20.15 uur semi-live te horen op Radio 4.

In het seizoen 2017-2018 was Connesson huiscomponist bij het Nederlands Philharmonisch Orkest, dat in dezelfde radioserie de Nederlandse première presenteerde van zijn stuk Les cités de Lovecraft. Ik maakte een reportage voor de live uitzending en schreef een artikel voor Contemporary Classical.

Mijn artikel met plezier gelezen? Een donatie, hoe klein ook, is welkom. Dat kan via PayPal, of overboeking naar mijn bankrekening: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94. Mijn dank is groot!

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s