Beklemmende droomwereld in opera Heart Chamber van Chaya Czernowin

Een vrouw en een man zitten op flinke afstand van elkaar zwijgend op een stoel en kijken wezenloos voor zich uit. Het beeld roept onmiddellijk de absurdistische toneelstukken van Samuel Beckett in gedachten, maar Heart Chamber gaat over de voor iedereen invoelbare onzekerheden in een liefdesrelatie. Deze vierde opera van de Israëlisch-Amerikaanse Chaya Czernowin ging in 2019 in première aan de Deutsche Oper Berlin en verscheen onlangs op DVD.

De opera begint met een van bovenaf gefilmde contrabassist (Uli Fussenegger), die een bewonderenswaardig arsenaal aan kraakjes, piepjes en geplop uit zijn klankkast tovert. Het orkest voegt zich haast onmerkbaar in het betoog met al even ondefinieerbare klanken van fysieke instrumenten en elektronica.

Zo ontstaat een mysterieus klanklandschap dat naadloos aansluit bij het gevoel van beklemming waarin de twee protagonisten een kleine anderhalf uur ronddolen. Dit wordt versterkt door het koor van stemmen, wier gefluister, zware ademtochten en gierende glissandi een scala aan angstgevoelens verklanken.

De man (de bariton Dietrich Henschel) en de vrouw (de sopraan Patrizia Ciofi) worden enkel aangeduid als ‘hij’ en ‘zij’. Op een split screen achter hen zien we filmbeelden van hoe zij zich opmaken voor de dag: zij trekt haar jas aan, hij loopt met aktentas door een gang. Beiden dalen een trap af en begeven zich op straat.

Dan switcht het beeld naar het toneel, waar mensen via een strakke witte trap een metrostation lijken binnen te gaan. De vrouw laat iets vallen; plots stopt de muziek en bevriezen de mensen in hun pose. In slow motion rijkt de man haar het verloren voorwerp aan. De eerste ontmoeting is een feit, maar beiden lopen ongemakkelijk verder.

Ook in de scènes hierna zal het contact altijd pijnlijk en beladen blijven. In een schijnbaar willekeurige aaneenschakeling van situaties bevraagt Czernowin de conventionele opvattingen over liefdesrelaties; haar libretto ontbeert bewust een duidelijke verhaallijn.

Het tweetal lijkt gevangen in zijn eenzaamheid en elke toenaderingspoging wordt bruut afgekapt. Vooral door de vrouw, die doodsbang lijkt te zijn een relatie aan te gaan. Zij krijst van angst als hij haar te dicht nadert en gooit haar kamerdeur abrupt voor zijn neus dicht. Toch reikt ze hem op een ander moment de hand en omvat ze zelfs troostend zijn schouders.

Twee alterego’s (de alt Noa Frenkel en de bariton Terry Wey) omcirkelen als een schaduw de hoofdpersonen en brengen mede hun bevangenheid over. Tegelijkertijd verbeelden zij ook het cliché van een geslaagde romance wanneer zij idyllisch een glas wijn drinken in een weiland.

Minder onschuldige verwijzingen naar de standaardverwachtingen van een liefdeskoppel zijn het echtpaar met baby achter de ramen van de witte modernistische bungalow en het jongetje dat zwaait naar de vrouw, die hem vergeefs tracht te bereiken.

Ondanks het spel met stop- en slow motion en de filmbeelden die regisseur Claus Guth inzet blijven de personages wat vlak en abstract. Dat Heart Chamber toch een voortdurende spanning oproept komt puur door de muziek, die werkelijk adembenemend is.

Zonder herkenbare melodie of ritmiek maar met dichte, veelal lang aangehouden instrumentale klankweefsels en spookachtig gemurmel van het koor schept Czernowin een magische droomwereld, die anderhalf uur lang de aandacht vasthoudt.

Alle lof voor musici, zangers en solisten van de Deutsche Oper Berlin, die deze spannende, ingehouden partituur onder leiding van Johannes Kalitzke geconcentreerd en vlekkeloos over het voetlicht brengen.

Op de foto: Still uit Heart Chamber (c) Michael Trippell

Mijn recensie met plezier gelezen? Een donatie, hoe klein ook, is welkom. Dat kan via PayPal, (vriendenoptie) of overboeking naar mijn bankrekening: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94. Mijn dank is groot!

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s