Dag Louis!

En nu ook nog Louis

De man met de zeis decimeert als een bezetene de wereld van de naoorlogse avant-garde. Op 21 juni overleed Ad van ’t Veer, motor achter het Festival Nieuwe Muziek, twee dagen later stierf Peter Zinovieff van de Electronic Music Studios en de VCS3 synthesizer. Op 26 juni volgde Frederic Rzewski, componist van het activistische The People United will never be defeated en geestverwant van Louis Andriessen. Die werd op 1 juli weggezeisd. – Het wordt stil in de ‘oude’ wereld van de nieuwe muziek.

Met Louis Andriessen verliezen we niet alleen een wereldwijd icoon, wiens invloed dankzij de niets ontziende stijl van de zogenoemde ‘Haagse School’ tot ver buiten onze landsgrenzen reikte, maar ook de laatste van de vijf ‘Notenkrakers’.

Zij domineerden decennialang het Nederlandse muziekleven. Peter Schat ging als eerste, in 2003; een jaar later volgde Jan van Vlijmen (niet eens lijfelijk betrokken bij de vermaarde Aktie Notenkraker); in 2017 gaf Misha Mengelberg de pijp aan Maarten en Reinbert de Leeuw stierf in 2020, vlak voor de uitbraak van de coronapandemie.

En nu dus ook Louis

Ik leerde hem voor het eerst persoonlijk kennen tijdens mijn studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Het zal ergens in 1994 zijn geweest toen hij als gastlector kwam vertellen over zijn opera De Materie. Louis wekte onmiddellijk mijn sympathie met zijn ongedwongen houding en aanstekelijke verteltrant, die zijn eigenzinnige muziek voor ons nóg inzichtelijker en aantrekkelijker maakte. Dat hij in zijn enthousiasme weleens een loopje nam met de musicologische of geschiedkundige ‘waarheid’, vergaven we hem graag. Temeer daar hij ons als gelijken behandelde en we na afloop onze levendige discussie voortzetten in een nabijgelegen kroeg.

Ach, en nu ook Louis

Sinds mijn afstuderen in 1996 heb ik Louis Andriessen vele malen geïnterviewd, voor alle denkbare media, ensembles en organisaties. Over composities als De Staat, zijn studie bij Luciano Berio en natuurlijk over zijn relatie met Reinbert de Leeuw, toen ik werkte aan diens biografie. Altijd was ik welkom in zijn appartement aan de Keizersgracht, waar hij zijn noten componeerde en indrukwekkende boekencollectie bewaarde.

En altijd waren er die pretoogjes en die ironische blijmoedigheid waarmee hij zichzelf en de bloedserieuze ernst van de modernemuziekwereld op de hak nam. ‘Ik heb nog nooit een nieuwe klank gevonden!’ verklaarde hij in 2016, toen ik hem sprak over zijn opera Theatre of the World. Zoals ook bij eerdere gelegenheden bood hij me joyeus iets te drinken aan en complimenteerde hij me met mijn ‘mooie jurk’. Lachend ging hij samen met mij op de foto voor de tegenwoordig zo onvermijdelijke selfie.

En nu ook nog Louis

Het was altijd een feest Louis te spreken, ook al mopperde hij weleens waarom hij niet betaald kreeg voor zo’n interview – dat kostte hem immers tijd. Als ik riposteerde dat een reportage op de radio, een artikel in een tijdschrift of op een blog mij eigenlijk wel voldoende compensatie leek, keek hij me geamuseerd aan en bond onmiddellijk in. Net als Misha Mengelberg genoot hij ervan te plagen, maar waardeerde hij ook een stevig weerwoord.

Na ons gesprek in 2016 trof ik Louis nog enkele keren tijdens concerten en bij de viering van zijn 80e verjaardag in 2019, toen zijn baanbrekende stuk Hoketus een verzengende interpretatie kreeg door ensemble de ereprijs. Tijdens een publiek gesprek met Jacqueline Oskamp drong het treurige besef door dat zijn geest niet meer optimaal functioneerde, ook al was hij nog altijd zijn opgewekte, vrolijke zelf. Hierna trok hij zich terug uit het publieke leven, maar ook hierna bleef hij genieten. Hij werd liefdevol bijgestaan door zijn echtgenote Monica Germino, die in 2020 openbaar maakte dat Louis leed aan Alzheimer.

Nog één keer Louis

Een overzicht van door hem beïnvloede componisten en zijn schier oneindige reeks meesterwerken laat ik graag aan anderen, maar één stuk mag niet onvermeld blijven. Op 5 december 2020 klonk in de NTRZaterdagMatinee de wereldpremière van May, op vertaalde teksten uit het gelijknamige gedicht van Herman Gorter.

Louis componeerde May als eerbetoon aan zijn oude strijdmakker Frans Brüggen, voor het Orkest van de 18e eeuw, Cappella Amsterdam en blokfluitist Lucie Horsch. De uitvoering vond vanwege de coronamaatrelen plaats in een leeg Concertgebouw, maar de online ervaring was er niet minder indrukwekkend om.

In zijn zwanenzang balde Louis nog één keer al zijn krachten samen. Opvallend dat zijn lyrische kant in deze compositie de overhand neemt op de beukende akkoorden waarmee hij veelal wordt geassocieerd. Alsof hij zijn einde voorvoelde en daar vrede mee had. Zo bezien is het vast geen toeval dat hij verzen koos uit Gorters Mei, dat immers begint met de regel ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’.

Dag Louis!

Dag Louis, het was een eer en genoegen je te mogen kennen. Hopelijk mag je in de hemel nog lang genieten van die nieuwe lente en dat nieuwe geluid. Ik zal je missen!

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

8 gedachten over “Dag Louis!”

  1. Goed stuk Thea, met mooie herkenbare details . Veel dank Heb er van genoten .

    Hartelijke groet , Jan Pieter

    Verstuurd vanaf mijn iPhone

    >

    Geliked door 1 persoon

  2. Mooi in memoriam Louis Andriessen. Zijn jongensachtige tegendraadsheid en aanstekelijke verteltrant gaan we zeer zeker missen. Een grote held heeft ons verlaten. Zijn composities blijven.

    Geliked door 1 persoon

  3. Ga je misschien ook over Louis een biografie schrijven, Thea? Dat zou iets zijn om naar uit te kijken. Zijn pianowerk, door Ralph van Raat opgenomen, is een voorbeeld voor mij van hoe je moderne muziek kunt maken.

    Geliked door 1 persoon

  4. Een mooie, stijlvolle en perrsoonlijke necrologie.
    Mijn contact met Louis Andriessen dateert uit ongeveer 1980. Ik voerde in die tijd regelmatig zijn opus 9 uit: een op 15-jarige leeftijd geschreven Sonatine voor hobo en piano die hij blijkbaar, getuige zijn ietwat verbaasde reactie, toen al weer vergeten was en misschien zelfs wel onbelangrijk vond (want terwijl ik het stuk in 1992 tijdens de Nacht van Andriessen in Tivoli speelde liet hij zich uitgebreid interviewen door Han Reiziger). Ik heb het tweemaal op de plaat gezet (met Jan Slothouwer en later met Paul Komen). Met die laatste speelde ik het stuk in 1981 ook in de Wigmore Hall in Londen, waar de recensent van The Daily Telegraph het een “outstandingly successful Sonatina” noemde.
    Even verbaasd en geamuseerd reageerde Louis later toen zijn voor een reclamebureau geschreven Romance voor blazers kon worden opgenomen in de cd-box die ik voor de 70ste verjaardag van de hoboïst Han de Vries heb samengesteld.

    Geliked door 1 persoon

  5. Beste René, Jacqueline Oskamp werkt al 2 jaar aan de biografie van Louis, haar interview tgv zijn 80e verjaardag was daarvan een onderdeel.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: