Een druppel in een immense oceaan – Marion von Tilzer componeert Ten Songs of Change

Afgelopen juli verscheen Ten Songs of Change van componist-pianist Marion von Tilzer op cd én lp. Zij componeerde deze op de I Tjing geïnspireerde cyclus van poëzie en muziek voor en met cellist Maya Fridman; auteur Lulu Wang koos de gedichten.  

‘Maya en ik ontmoetten elkaar in de winter van 2018 en raakten meteen in gesprek over mystiek’, vertelt Marion von Tilzer (1968) enthousiast. Kort daarop stelde Fridman voor een compositie voor cello, piano en stem te wijden aan de I Tjing, het Chinese boek der veranderingen.’

‘Zij wilde samenwerken met de Chinese, in Nederland wonende auteur Lulu Wang. Dat trof meteen doel bij Von Tilzer: ‘Ik vond het een geweldig vooruitzicht te kunnen werken met twee zulke bijzondere kunstenaars en gelukkig wilde Wang graag meedoen. Toen zijn Maya en ik gaan brainstormen.’

Marion von Tilzer (c) Marco Borggreve

Beiden moesten erkennen het Chinese spreukenboek niet diepgravend te kennen. Von Tilzer: ‘Ik las weliswaar geregeld in een vertaling die ik al sinds 1992 in huis had, maar het boek bleef cryptisch voor mij. Door het project leerde ik het beter begrijpen, mede dankzij de inzichten en ideeën van Lulu Wang. Wij zien de I Tjing vaak als een orakelboek, maar het is een klassiek-literair werk dat in China de status heeft van onze bijbel. Filosofische stromingen als het Taoïsme en Confucianisme komen erin samen.’

Uiteindelijk besloot Von Tilzer zich te laten inspireren door de acht trigrammen die aan de basis liggen van de I Tjing. Het betreft Hemel; Meer; Vuur; Donder; Wind; Water; Berg en Aarde, concepten waarmee zij een verbinding voelt: ‘Elk trigram heeft een eigen sfeer en verwijst bovendien naar seizoenen, dagdelen, emoties en zelfs klanken. In die achterliggende verhalen hoorde ik muziek.’

Ze geeft enkele voorbeelden: ‘De geestelijke associatie van “Berg” is stilte, die zich positief manifesteert als introspectie en negatief als stagnatie. De tijdsbeleving betreft de vroege ochtend en de klank suggereert diepe, ingetogen tonen. Mijn muziek is hier verstild, met een grote nadruk op de lage C in cello en piano.’

‘“Wind” staat onder andere voor zachtmoedigheid en is gezet voor cello solo. Het is heel vredig, alsof er een zacht briesje door de snaren ruist. “Meer” wordt geassocieerd met avond, onschuld en reflectie en qua klank met gespetter en gemurmel. Ik heb de pianosnaren afgeplakt met tape, zodat de toon wordt verkort. In combinatie met pizzicati van de cello ontstaat zo een lichtvoetige sfeer.’

De acht trigrammen zijn zodanig gerangschikt dat de cyclus een compleet etmaal van dag en nacht doorloopt. Von Tilzer voegde hier een proloog en een epiloog aan toe: ‘Het begint met een ochtendlied en eindigt met een slaaplied. In de proloog reageert Maya al improviserend op haar cello en met haar stem op een bandopname van een liefdeslied, gezongen door een jonge vrouw van de Mosuo-stam. In de epiloog zingt ­Maya een gedicht van Li Shangyin (813-858) in het Chinees, terwijl ze tegelijkertijd een uitgecomponeerde cellopartij vertolkt.’

Door de cyclus heen zijn zes gedichten geweven, vandaar de omschrijving ‘poëzie-concert’. Anders dan verwacht zijn dit geen verzen uit de I Tjing: ‘Lulu Wang wilde wel een tekstselectie maken die aansluit bij mijn muziek, maar voelde gaandeweg dat gedichten beter zouden passen. Ze koos poëzie uit de Tang en Song Dynastieën (618-1279), een periode die geldt als de gouden eeuw van de Chinese cultuur. De gedichten staan dichtbij de emoties van de trigrammen en de muziek, het is een weefsel van ervaringen en stemmingen die de voortdurende veranderingen in de natuur weerspiegelen.’

Tekst en muziek vertellen samen één verhaal, vindt Von Tilzer: ‘Tijdens het repeteren stelde Lulu gedichten voor, waarna Maya en ik kozen welke het best bij de stemming paste. Haar selectie wordt op het album voorgedragen door Lei Qiu, in het Mandarijn. Misschien jammer als je geen Chinees kent, maar de taal is zó muzikaal en sluit zó goed aan bij de compositie dat dat geen probleem hoeft te zijn. Bovendien komen er Engelse vertalingen in het cd-boekje.’

Na de cd/lp presentatie gaat Ten Songs of Changes op tournee langs spirituele plekken. ‘We spelen bijvoorbeeld in De Duif in Amsterdam, de Soefitempel in Katwijk en de Synagoge in Delft. Benieuwd hoe zulke verschillende geloofsgemeenschappen erop zullen reageren.’

Heeft het project haar zelf andere inzichten gebracht? ‘Zeker! Ik heb ingezien dat we gestuurd worden door onze voortdurend veranderende gedachtes, die dag en nacht doorgaan en van moment tot moment bepalen hoe wij het leven ervaren. Bovendien is me duidelijk geworden dat niet alles met ons intellect valt te doorgronden, er is ook een diepere, intuïtieve waarheid.’

‘Alle 7 miljard mensen zijn weliswaar verschillend als individu, maar ook verbonden met de energie van de aarde zelf, in wezen zijn we allemaal gelijk. Elk van ons is slechts een druppel in een immense oceaan, een rustgevende gedachte.’

Dit artikel verscheen eerder in het julinummer van het Tijdschrift Luister.
Op 5 september 2021 draai ik de complete cyclus in mijn programma Een os op het dak op de Concertzender tussen 17.00-18.00 uur. Na afloop blijft de uitzending online en kun je hem elk moment terugluisteren via deze link.

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s