Maxim Shalygin eert Wit-Russische dissident Maria Kalesnikava in ‘While Combing Your Hair’

In 2011 kwam Maxim Shalygin (Oekraïne, 1985) naar Nederland  voor een postdoctorale studie compositie bij Cornelis de Bondt en Diderik Wagenaar aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hij ging nooit meer weg en heeft zich met zijn avontuurlijke stukken inmiddels een stevige positie verworven in het Nederlandse muziekleven.

In opdracht van het AVROTROSVrijdagconcert componeerde hij While Combing Your Hair voor het Groot Omroepkoor. Peter Dijkstra dirigeert 8 oktober de wereldpremière in de Jacobikerk in Utrecht. Het concert wordt live uitgezonden op Radio 4.

Het korte stuk is een aanklacht tegen de repressie in Wit-Rusland en is opgedragen aan de musicus en dissident Maria Kalesnikava. Zij was een van de drie vrouwen die in 2020 het verzet leidden tegen het dictatoriale regime van Aleksandr Loekasjenko. Zij werd opgepakt, maar toen de autoriteiten haar het land wilden uitzetten verscheurde ze demonstratief haar paspoort, waarop ze gevangen werd gezet. Onlangs werd ze tijdens een schertsproces tot 11 jaar gevangenisstraf veroordeeld.

Dat was niet alleen een slag voor de oppositie in Wit-Rusland en Kalesnikava zelf, maar ook een schok voor Shalygin. ‘We hebben elkaar in Duitsland verschillende keren ontmoet en zijn goed bevriend geraakt. Zij is een warm, eerlijk mens, een ontroerende persoonlijkheid. Ik mis haar enorm.’ Hij greep de opdracht van het AVROTROSVrijdagconcert aan om zijn verslagenheid om te zetten naar muziek.

PERSOONLIJK BRIEF AAN KALESNIKAVA

Voor zijn koorcompositie schreef hij zelf een tekst, die enerzijds leest als een klaagzang, anderzijds als een poging Kalesnikava een hart onder de riem te steken. Hoe is deze tot stand gekomen en wie spreekt er eigenlijk? Shalygin: ‘Het is mijn persoonlijke brief aan Maria. Tegelijkertijd is inderdaad niet altijd duidelijk wie er spreekt; soms horen we stemmen in ons hoofd.

Het schrijfproces was lastig, zegt Shalygin: ‘Enerzijds is mijn tekst heel persoonlijk, anderzijds wil ik via beeldspraak universele emoties overbrengen. Toen ik een eerste versie af had, heeft mijn vriend Paul van der Woerd me geholpen hem te verbeteren.’

Gevraagd naar hoe hij zijn poëtische woorden vertaald heeft naar muziek antwoordt hij in beeldspraak: ‘De structuur van While Combing Your Hair herinnert me aan een beekje dat ontspringt vanuit een kleine bron en zich ontwikkelt tot een bergrivier, die vervolgens uitmondt in een kalm meer waarin hij tot stilstand komt.’

Maxim Shalygin - TRPTK
Maxim Shalygin

Mooi, maar wat moeten we ons hier qua klank bij voorstellen? ‘Meestal componeer ik tonale muziek die soms polytonaal wordt, of overgaat in zogenoemde verwijde tonaliteit’, zegt Shalygin. ‘Ik heb jarenlang onderzoek gedaan naar deze technieken en ontdekt hoe ik ze muzikaal kan ontwikkelen. Zo begint dit stuk tonaal en ondergaat het vele modulaties langs verschillende toonsoorten, om uiteindelijk weer uit te monden in een eenvoudige, tonale muziek met een heldere melodie.’

VIBREREND MAAR KALM AKKOORD

‘Deze melodie wordt twee keer gezongen, maar in een andere kleurstelling. Dan wordt zij opgenomen in een polytonaal akkoord dat plotseling begint te vibreren.’ De vibratie waar Shalygin op doelt ontstaat door de dissonante samenstelling van dit slotakkoord (c-des-d-es-e-f-ges-g-as-a-b), waarin met uitzondering van de bes alle twaalf halve tonen tegelijkertijd tot klinken komen. Toch roept het einde geen spanning op, maar klinkt het juist heel natuurlijk en kalm, benadrukt Shalygin: ‘While Combing Your Hair is mijn muzikale brief aan Maria Kalesnikava. Ik wil op de muziek meedrijven en belanden in de meren die ik nooit eerder zag en hoop dat zij mijn stuk snel kan beluisteren terwijl ze naast mij in de concertzaal zit.’

While Combing Your Hair

Wake up from your dream and look up straight to the sea.
Would you be silent, if its color turned suddenly red?
And from the emerald sky hundreds of various animals will start to fall down.
Will you believe the rainbow’s still near,
when at night the seagulls start screaming above all flooded market places,
will you take the hairbrush and start combing your dazzlingly stunning white hair?
The sound of the broken mirrors will freeze in the air:
thousands of silent shards!
And you will see lonely boats in quiet lakes with faces of fish:
praying, trembling and crying in primeval fear.
Let your hand shield your blue eyes
so darkness will be like blood in a world out of golden salt.
Stay in silence, and lift up your sorrowful,
exhausted face to the Sun.
Then flocks of birds will descend to every home,
people will hear them sing in their backyards.
And smiles will suddenly cover their frightened
yet trustful and beautiful souls.

Maxim Shalygin

Op het programma 8 oktober  staat naast de première van While Combing Your Hair ook muziek van o.a. Dvorák en Bruckner.

Mijn artikel met plezier gelezen? Donaties, hoe klein ook, zijn welkom via via PayPal (vriendenoptie), of overboeking naar mijn bankrekening: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94. Mijn dank is groot!

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s