Camerata Trajectina bezingt natuurrampen en coronapandemie

Sinds jaar en dag werpt Ensemble Camerata Trajectina (‘Utrechts Muziekgezelschap’) zich op als chroniqueur van de Nederlandse (muziek)geschiedenis, van middeleeuwen tot vandaag. Opgericht in 1974 door onder anderen Jos van Veldhoven en Jan Nuchelmans, heeft het in een kleine vijf decennia een enorme schat aan Nederlandse liederen op de kaart gezet. Meest recente wapenfeit is de cd Treur Nederland! Rampliederen door de eeuwen heen.

VAN HOOG-NEDERLANDS TOT WATERLANDS

Het oudemuziekensemble was vanzelfsprekend van de partij bij nationale herdenkingen rond bijvoorbeeld de oprichting van de Unie van Utrecht in 1579, de moord op Willem van Oranje in 1584, het tekenen van de Vrede van Münster in 1648 en de Vrede van Utrecht in 1713. Voor elke gelegenheid wordt de contemporaine muziek in kaart gebracht, die niet alleen in concertvorm maar ook als muziektheater aan den volke wordt opgediend.      

Diezelfde middag ontving Camerata Trajectina de Visser-Neerlandiaprijs, begeleid door een fraaie laudatio van professor doctor Frank Willaert van de Universiteit Antwerpen. Hij roemde de veelzijdigheid van Camerata Trajectina: ‘Hadewijch, maar ook Hazes. Sweelinck, maar ook  het straatlied. Vondel, maar ook Komrij. Het motet, maar ook  het contrafact. De gamba, maar ook de rommelpot. Hoog-Nederlands, maar ook Waterlands. En plat Amsterdams, en Haags, en Vlaams, en Fries.’

Helaas stierven niet lang hierna de luitist en artistiek Louis-Peter Grijp (1954-2016) en gambist Erik Bijer (1959-2017). Maar de overgebleven leden lieten zich niet kisten en zetten met onverminderd enthousiasme hun exploratie van het Nederlands erfgoed voort.

ACTUALITEIT EN SPEELVREUGDE

Afgelopen zomer wekte men in Belle vertel! de wereld en muziek van Belle van Zuylen tot leven in een sprankelende voorstelling in en rond Slot Zuylen in Utrecht. En ter gelegenheid van Sweelincks 400e sterfdag maakten ze samen met Blokfluitensemble Brisk een revue om de ‘Orpheus van Amsterdam’ te eren.

Wat Camerata Trajectina ook aanpakt, altijd is er die aanstekelijke speelvreugde en onderlinge camaraderie, waarbij ze vaak met een knipoog aanhaken bij de actualiteit. Zo werd Belle vertel! gepresenteerd als spreekbeurt van een moderne tiener, die ontdekt dat de dilemma’s waar Belle van Zuylen als vrouw mee kampte verrassend veel raakvlakken blijken te hebben met haar eigen leven.

Ook de cd Treur Nederland: rampliederen door de eeuwen heen is gerelateerd aan ons huidige tijdsgewricht. Al bijna twee jaar waart immers het coronavirus rond, dat het dagelijks leven danig ontwrichtte en ook het concertleven grotendeels lam legde. Reden genoeg om de studio in te duiken met een vracht aan rampliederen waarmee mensen hun leed bezongen en elkaar probeerden te troosten.

CORONA-LIED

Veelal betreft het natuurrampen, zoals extreme droogte en wateroverlast – beide ook anno 2021 bijzonder actueel. Maar ook een muggenplaag in Friesland in 1664, de Amsterdamse Schouwburgbrand van 1772 en de Leidse buskruitramp van 1807  werden in rampliederen vastgelegd. Anders dan gewoonlijk heeft Camerata Trajectina ook muziek van recenter datum vastgelegd: vijf van de twintig liederen stammen uit de 20e en zelfs 21e eeuw.

Speciaal voor dit programma componeerde Willem Wander van Nieuwkerk (1955) het corona-lied Scènes uit ons lot, op een gedicht van Ester Naomi Perquin. Dit bevat tragikomische verzen over de aanschaf van ‘bergen toiletpapier’ en maskers waarachter zich een ‘droeve glimlach’ verbergt. De dansante ritmiek en de levendige begeleiding van bokfluit, luit, harp & viola da gamba vormt een fraai contrast met de ironisch-plechtstatige voordracht van de Nico van der Meel.

Wat Camerata Trajectina ook aanpakt, altijd is er die aanstekelijke speelvreugde en onderlinge camaraderie, waarbij ze vaak met een knipoog aanhaken bij de actualiteit.

Van Nieuwkerk zette de tekst voor gemengd renaissance consort en componeerde in een middentoonstemming, waardoor zijn eigentijdse stuk toch naadloos aansluit bij de overige liederen. De cd opent met een lied uit 1786 over de Elizabethvloed van drie eeuwen daarvoor, gezongen in volkse stijl. Een lied over de pestepidemie van 1649 ontwikkelt zich vanuit een eenstemmige psalmzetting tot steeds geavanceerder en wervelender contrapunt.

BADINGS EN BEYERMAN-WALRAVEN

Twee stukken springen eruit. In Ballade van den watersnood van Henk Badings uit 1953 begeleiden dreunend-dissonante akkoorden van een piano (Vaughan Schlepp) een religieus getint gedicht van J.W. F. Werumeus Buning, gloedvol gereciteerd door Van der Meel.

Jeanne Beyerman-Walraven componeerde in datzelfde jaar De ramp, op een gedicht van een 13-jarig meisje, eveneens voor piano en stem. Het biedt een prachtige afwisseling van gelaten en geëxalteerde zang (de sopraan Wendy Roobol), tegen dreigend geroffel in het lage register en korte motieven in de diskant van de piano.

Door de onopgesmukte uitvoeringen en dito opnametechniek lijken we daadwerkelijk te luisteren naar ‘gewone mensen’ die samen hun lot bezingen.

Dankzij de afwisseling van meer- en eenstemmige zettingen, maatsoorten en toonsoorten blijft de muziek boeien van begin tot eind. Een aanwinst voor eenieder die geïnteresseerd is in onze vaderlandse (muziek)geschiedenis, mede door de uitvoerige documentatie.

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

2 gedachten over “Camerata Trajectina bezingt natuurrampen en coronapandemie

  1. Prachtig artikel. En geeft aan dat het de moeite waard is om Camerata Trajectina te volgen. De uitdrukking dat “de overige orkestleden zich niet lieten kisten” tja, dat was even een merkwaardig statement…..

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: