Nai Barghouti: ‘Ik heb altijd een sterke band gevoeld tussen Arabische muziek en jazz’

De ster van de Palestijnse zangeres, componiste en fluitiste Nai Barghouti is rijzende in Nederland. Ze was te gast bij tv-programma Podium Witteman, won de Concertgebouw Young Talent Award 2020 en heeft bijna 80.000 volgers op Instagram. Op 7 november sluit ze het Eratofestival Meppel af met een concert in de Mariakerk. Deze werd gebouwd in 1422 en voor het eerst in haar geschiedenis zal Arabische muziek klinken in dit christelijke godshuis. Wie is Barghouti, en wat kunnen we verwachten van haar concert met qanun-speler Khalil Khoury?

Barghouti groeide op in de stad Ramallah, zo’n twintig kilometer ten noorden van Jeruzalem. Het is momenteel de de facto administratieve hoofdstad van de Palestijnse Nationale Autoriteit. Haar moeder is seksueel voorlichter en zong als hobby in een koor, haar vader is ingenieur en mensenrechtenactivist. De liefde voor muziek zit in de familie, want haar oudere zus Jenna studeerde viool, en Nai zelf ging al op haar zesde naar het Edward Said Conservatorium om er dwarsfluit te leren spelen.

Hinderlijk checkpoint tussen Ramallah en Jeruzalem

Deze muzikale achtergrond klinkt alledaags genoeg, maar voor Europeanen is het moeilijk voor te stellen hoe het leven is onder voortdurende oorlogsdreiging. Bestond er zoiets als een regulier cultureel leven, zoals wij dat kennen in onze veilige Westerse steden? ‘Het was zeker zwaar om op te groeien in een land dat mijn hele leven bezet is geweest’, zegt Barghouti. Veel dingen waren een stuk moeilijker dan in een vrij land, zoals het reizen tussen verschillende plaatsen. Ik woonde in Ramallah en studeerde in Jeruzalem, twee steden die werden gescheiden door he belangrijkste checkpoint, Qalandia.’

‘Deze – illegale – Israëlische controlepost betekende voor mij elke week een ware worsteling om naar mijn lessen in Jeruzalem te komen. Het heeft grote invloed op het leven van elke Palestijn: omdat we ons niet vrij kunnen bewegen, kunnen we niet genieten van ons vaderland zoals dat eigenlijk normaal zou moeten zijn.’

‘Ramallah streefde er echter ondanks alles naar om cultureel actief te blijven, dus kon ik wel degelijk naar concerten gaan. We kregen internationale artiesten op bezoek, zoals de Gipsy Kings en het percussie-ensemble Stomp. Ook Akram Khan trad bij ons op, een van de grootste moderne dansgezelschappen. Het is voor mij van grote betekenis geweest dat ik in Ramallah ben opgegroeid.’

Zingen en fluitspelen

Van jongs af aan kreeg Barghouti te maken met onderdrukking en racisme, zegt ze: ‘Toen ik opgroeide onder militaire bezetting in Ramallah, ervoer ik dagelijks vernederingen. – Hoewel aanzienlijk minder dan Palestijnen die in Jeruzalem of Gaza wonen,’ voegt ze haast verontschuldigend toe. Toen ze 7 jaar oud was, was ze zo aangedaan door de verpletterende uitwerking van het voortdurende onrecht dat zijzelf en haar volk ondervonden, dat ze de behoefte voelde haar gevoelens te verklanken in muziek.

‘Ik zong al vanaf mijn vierde jaar, ik was dol op zingen’, herinnert ze zich. ‘Mijn moeder was mijn eerste lerares, van haar heb ik veel klassieke Arabische liederen geleerd.’ Maar toen ze eenmaal was toegelaten tot het Edward Said Conservatorium, koos ze voor de dwarsfluit. Was dat misschien omdat ‘Nai’ de naam is van een fluit die typisch is voor het Midden-Oosten? ‘Nee, het was eerder een toevallige keuze, ik was nog heel jong en had niets specifieks in gedachten, ik wist alleen dat ik een instrument wilde leren bespelen. Dus heb ik simpelweg de dwarsfluit gekozen en ben gaan studeren.’

Palestine Youth Orchestra, opgericht door Edward Said Conservatorium in 2004

Op het conservatorium studeerde ze zo’n tien jaar Westerse klassieke muziek op haar dwarsfluit. Maar toen ze moest beslissen over een vervolgstudie in het buitenland, stapte ze over op hoofdvak zang. ‘Wel bleef ik dwarsfluit als bijvak volgen.’ Toen ze 16 was, in 2013, deed ze auditie voor Bloomington in de Verenigde Staten, waar ze haar bachelor muziek hoopte af te ronden. ‘Ik was geïntroduceerd door mijn zus, die er al viool studeerde. Het curriculum richtte zich op Westerse klassieke muziekgeschiedenis en theorie, maar eigenlijk wilde ik graag meer leren over jazz-zang.’

Jazz en Arabische muziek

Na twee jaar realiseerde Barghouti zich dan ook dat Bloomington niet helemaal de juiste plek voor haar was en besloot ze naar Amsterdam te verhuizen. ‘Dat was te danken aan een van de gastdocenten, Darmon Meader, een jazz-zanger en saxofonist. Hij opperde dat het Amsterdams Conservatorium misschien wel perfect zou passen bij wat ik muzikaal nastreefde. Ik schreef me in 2016 in bij hun jazzafdeling, waar ik bij verschillende docenten studeerde. De school bood veel diversiteit in haar curriculum en gaf me de ruimte om aan mijn eigen projecten te blijven werken. Ze verwelkomden mijn Arabische muziek roots en hielpen me die te integreren in mijn studie.’

Nai Barghouti: ‘Het Amsterdams Conservatorium bood veel diversiteit, verwelkomde mijn Arabische muzikale wortels en gaf me de ruimte om aan mijn eigen projecten te blijven werken.’

Haar interesse in jazz was al op zeer jonge leeftijd ontstaan: ‘Zoals gezegd, mijn moeders hobby was koorzang en mijn zus Jenna speelde viool. Mijn vader is een tijdje choreograaf geweest, dus ik werd van jongs af aan ondergedompeld in alle soorten muziek. Dat varieerde van westerse, Arabische en Indiase klassieke muziek tot pop of jazz.’

‘Ik heb altijd het gevoel gehad dat er een sterke band bestaat tussen Arabische muziek en jazz. Ik wilde graag uitzoeken wat die relatie precies inhoudt en hoe ik die in mijn eigen muziek zou kunnen integreren. – Let wel, er is niet zoiets als één Arabische stijl of genre. Er is een enorme diversiteit: van Egypte tot Libanon, tot Syrië, Irak, Noord-Afrika, ze klinken allemaal heel verschillend! Ik vind ze allemaal interessant, maar toen ik opgroeide ben ik vooral geschoold in de stijlen Egypte en Libanon. – Er is daarnaast overigens een sterke Palestijnse folktraditie, waarvan sommige elementen hun weg vinden naar mijn eigen composities.

‘Naistrumenting’

Barghouti zei eens dat ze meer geïnteresseerd is in de stem zelf als instrument, dan in het gebruik ervan om verhalen te vertellen. Wat bedoelt ze hiermee? ‘De stem kan zoveel meer dan alleen teksten zingen. – Natuurlijk zijn woorden belangrijk, maar als je ze weglaat, kan de stem zich uitdrukken zoals een instrument dat zou doen, door bepaalde lettergrepen te gebruiken. In jazz bijvoorbeeld wordt veel scat gezongen, en ik vroeg me af hoe ik dat zou kunnen inzetten in Arabische muziek.

‘In mijn concerten experimenteerde ik met dit idee in mijn zang, en sommige van mijn fans bedachten toen de term “naistrumenting”. Tegenwoordig gebruik ik deze term om de techniek waarmee je je stem kunt inzetten als instrument aan te duiden. Dit betekent een ornamentele aanpak: ik vraag me af welke versieringen in mijn zang ik op een instrumentale manier kan gebruiken. Zo wil ik contact maken met de luisteraar, in plaats van mijn stem enkel te gebruiken om de betekenis van een tekst uit te drukken. – Dit was trouwens het onderwerp van de scriptie waarmee ik mijn masteropleiding in Amsterdam afrondde’

Concertgebouw Young Talent Award en Palestine Youth Orchestra

Het winnen van de Concertgebouw Young Talent Award 2020 was een enorme eer, vertelt ze: ‘Toen ik naar Amsterdam kwam, was een van de allereerste dingen die ik zag die prachtige concertzaal waar ik zoveel over had gehoord! Online had ik er al vaak optredens van ongelooflijke artiesten gezien, bijvoorbeeld van Aretha Franklin. Het was dus een droom die uitkwam om hier niet alleen live concerten bij te wonen, maar er ook zelf op te treden. De toekenning van de Concertgebouw Young Talent Award was helemaal een bonus. Het heeft vele deuren geopend, in Nederland en daarbuiten.’

Hetzelfde geldt voor het Palestine Youth Orchestra, waarin ze begon als fluitiste en waarmee ze nu geregeld optreedt als vocaliste. ‘Het orkest is heel belangrijk voor alle Palestijnen. Het is een van de weinige ensembles die zijn ontstaan in Palestina en de mogelijkheid hebben gekregen over de hele wereld op te treden. Het is waardevol dat het westerse publiek de kans krijgt Palestina op een andere manier te zien: op een muzikale, artistieke manier, niet alleen politiek.’

Nai Barghouti: ‘Het is belangrijk dat het westerse publiek de kans krijgt Palestina op een andere manier te zien: op een muzikale, artistieke manier, niet alleen politiek.’

Politiek en identiteit

‘Muziek maken is voor ons van groot belang. Maar we kunnen niet om de politiek heen die het Palestijns zijn met zich meebrengt. Zelfs elkaar als orkest ontmoeten is moeilijk, vanwege alle verschillende uithoeken waar we vandaan komen. Dit geeft enorm veel bureaucratische rompslomp. Het is onmogelijk om in Palestina te repeteren, we moeten altijd in Europa of elders bij elkaar komen, zodat we elkaar alleen treffen voor aanvang van een tournee. Het bestaan van het Palestine Youth Orchestra is op zich al een protest tegen de bezetting. Door samen muziek te maken laten we zien dat we ons verzet hiertegen nooit zullen opgeven.’

In haar teksten gaat Barghouti in op de voortdurende ongemakken die de bezetting veroorzaakt. Zou ze zichzelf een activistische performer noemen? ‘Natuurlijk vormen deze problemen een intrinsiek onderdeel van mijn muziek, maar ik zou dit niet activistisch willen noemen, maar simpelweg Palestijns zijn. Het is wie ik ben, wie wij zijn. Ook al laten we onze zorgen niet opzettelijk blijken, ze sijpelen onvermijdelijk door in onze muziek: we kunnen ons niet losmaken van onze identiteit.’

De kracht van muziek

Aangezien haar werk getuigt van de benarde situatie van de Palestijnen, dringt de vraag zich op of ze gelooft dat muziek kan helpen om de situatie te veranderen. ‘Ik heb vertrouwen in de kracht van muziek, zij kan mensen bewust maken, een gemeenschappelijke taal creëren. Maar ik denk niet dat muziek an sich problemen kan oplossen, en zij mag al helemaal niet gebruikt worden om misdaden goed te praten. Zij moet zich wel uitspreken over wat er gaande is in de wereld, direct of indirect. Muziek moet waar en eerlijk zijn. In die zin geloof ik dat zij kan helpen de wereld te veranderen.’

Voor het slotconcert van het Eratofestival op 7 november neemt ze qanunspeler Khalil Khoury mee. ‘Dat is best spannend’, zegt ze. ‘Ik vind de combinatie van qanun en stem heel mooi, maar het is de eerste keer dat we samen als duo optreden. We brengen een mix van Palestijnse muziek, covers, arrangementen van nummers die we normaal met een grotere band spelen, maar ook dingen die we samen hebben gecomponeerd. We gaan veel verschillende nummers laten horen, het wordt een concert vol liefde en hoop.’

Op 19 mei 2021 publiceerde Barghouti haar lied Ra’jeen (Terugkeer) op YouTube.

Nai Barghouti en Khalil Koury 7 november 17.00 Grote of Mariakerk Meppel: slotconcert Eratofestival 2021. Info en kaartjes.

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: