Ig Henneman – onvermoeibaar improvisator en componist

Op 21 december viert Ig Henneman (1945) haar 76e verjaardag. Deze avontuurlijke (alt)violist, improvisator, componist en feminist werd voor haar bijdrage aan het rijke Nederlandse muziekleven benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Onvermoeibaar timmert zij nog altijd aan de weg. Mooie aanleiding mijn recensie te herplaatsen van haar cd Indigo die in 1998 verscheen.

Amsterdam, 25-1-1999

Honderd (en één) jaar geleden vond in Den Haag de Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid plaats. Hiermee poogde men de heersende opvatting te doorbreken dat een vrouw slechts dienende taken kan vervullen. Het ‘zwakke geslacht’ werd steeds zelfbewuster en eiste ook in de creatieve beroepen een onafhankelijke positie op.

Tijdens de tentoonstelling werden dan ook veel composities van vrouwen uitgevoerd. Dezen beschouwden zich, getuige hun lidmaatschap van het Genootschap Nederlandse Componisten als beroepscomponist, maar hun werk werd slechts uitgevoerd tijdens speciale gelegenheden rond het thema ‘vrouw’.

Veel is er sindsdien niet veranderd: hoewel Nederland verschillende interessante vrouwelijke componisten heeft, treffen we deze slechts mondjesmaat aan op de concertpodia, om van cd-uitgaves nog maar te zwijgen.

Daarom riep het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 1998 uit tot herdenkingsjaar van bovengenoemde tentoonstelling, met manifestaties door heel Nederland. Componeerde in 1898 Cornélie van Oosterzee een cantate voor de opening, ditmaal kreeg altvioliste en componiste Ig Henneman de opdracht om muziek te schrijven voor de slotmanifestatie.

Herdenking Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid

Deze vond afgelopen november plaats in de RAI en werd op de cd Indigo vastgelegd. Henneman is een van de weinige vrouwen die zich vanaf de jaren zeventig vaste voet op de Nederlandse concertpodia hebben weten te verwerven en dit komt voor een groot deel doordat zij haar eigen werk uitvoert èn op cd uitbrengt.

Voor dit project liet zij zich inspireren door poëzie van vrouwen als Henriëtte Roland Holst, Ida Gerhardt en Albertina Soepboer, die in meer of minder expliciete bewoordingen getuigen van het onbehagen dat zij voelen met de hen opgedrongen rol. Het berustende, maar onderhuids boze O donkere diepten van Holst wordt gevangen in muziek die aanvankelijk licht en luchtig klinkt, maar al snel heftig en dramatisch wordt.

In Den Haag 1898, een tekst die de uitbuiting van vrouwen in naai-ateliers aan de kaak stelt, horen we de machines ratelen en vastlopen, terwijl de zang refereert aan socialistische strijdliederen. Nachtzwart, gebaseerd op de cantate van Van Oosterzee, ademt een donkere sfeer, terwijl in Ontkomen een claustrofobisch gevoel wordt opgewekt door lange gedragen lijnen waaruit de stem niet kan ontsnappen.

Het titelgevende Indigo is mysterieus en geladen, met afwisselend gefluister en geschreeuw, waarbij de grenzen tussen stemmen en instrumenten vervagen. De geamuseerd-ironische toon van Femina wordt vertaald naar vrolijk herhaalde loopjes in een swingend ritme, waarbij klarinet en basklarinet treffend dierengeluiden imiteren. Zoals altijd geeft Henneman haar musici veel ruimte om te improviseren.

De toekomst van gisteren is nog lang niet bereikt, maar zo lang we nog kunnen lachen is er hoop, zo lijkt Hennemans boodschap. En gelijk heeft ze.

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: