Zeynep Gedizlioğlu wint Duitse Componistenprijs kamermuziek 2022

Zeynep Gedizlioğlu (Izmir, 1977) heeft de Duitse Componistenprijs 2022 gewonnen in de categorie kamermuziek. De jury van de Akademie Deutscher Musikautor*innen schrijft: ‘Zij heeft tot ver buiten de grenzen van Duitsland naam gemaakt met haar kleurrijke, diverse, vernieuwende en tegelijkertijd opwindende muziek. Haar kracht ligt vooral in kleinere, solistische bezettingen.’

Gedizlioğlu is hier te lande weinig bekend, maar in november 2019 presenteerde het Duitse Ensemble Modern de wereldpremière van haar ensemblestuk Nacht, naast de eveneens gloednieuwe compositie AssangeFragmente einer Unzeit van de Duits-Nederlandse Iris ter Schiphorst.

Ik sprak beiden tijdens de inleiding op het concert in Muziekgebouw aan ’t IJ, waarvoor ik Gedizlioğlu eerder al kort had geïnterviewd. Hieronder een bewerking van mijn tekst uit 2019.

Krachtige gebaren

Zeynep Gedizlioğlu werd in 1977 in Izmir geboren en studeerde compositie bij Cengiz Tanc in Istanbul. Daarna verhuisde ze naar Europa. Daar volgde ze compositieles bij Theo Brandmüller in Saarbrücken, Ivan Fedele in Straatsburg en Wolfgang Rihm in Karlsruhe.

Zij won verschillende prijzen en nam deel aan de vermaarde Zomercursussen voor nieuwe muziek in Darmstadt. Ook verdiepte ze zich in elektronische muziek aan het IRCAM in Parijs. Sinds eind 2001 woont en werkt zij in Berlijn.

‘Donkere duisternis’

Net als Ter Schiphorst reflecteert Gedizlioğlu soms op de actualiteit. In 2007 componeerde ze haar tweede strijkkwartet, Susma (‘zwijg niet’) voor het Arditti Kwartet. Het is opgedragen aan de Armeens-Turkse journalist Hrant Dink, die eerder dat jaar vermoord werd.

Felle aanzetten, schrijnende dissonanten, knallende pizzicati en glibberig kronkelende glissandi creëren een unheimische sfeer. Zo maakt zij het broeierige klimaat en de toenemende onvrijheid in Turkije haast fysiek invoelbaar.

In 2014 componeerde ze het al even benauwende Kelimeler (‘trefwoord’) voor Neue Vokalsolisten Stuttgart. Het ontstond in dezelfde periode als de door Erdogan met veel machtsvertoon onderdrukte protesten op het Taksimplein in Istanbul.

Gedizlioğlu ontwikkelde het stuk vanuit het karakter van de Turkse taal en koos woorden van duisternis en vastberadenheid. De vijf vocalisten slaken ijselijke kreten, neuriën akelig hoge tonen en vallen elkaar in de rede met geheimzinnige fluisteringen. De rusteloze, rauwe muziek kruipt onder je huid.

‘Er is geen compromis tussen duisternis en duisternis’, zei ze hier zelf over. ‘Er is geen lichte of witte duisternis, alleen een donkere duisternis. Ik hou van het gegeven dat er geen compromissen zijn.’

Nacht als fluisterplek

In 2019 componeerde Gedizlioğlu Nacht, in opdracht van Ensemble Modern. Ze vertelde dat ze hierin een nieuwe weg was ingeslagen: ‘Ik heb een eigen tekst geschreven – rechtstreeks in het Duits – die tijdens de uitvoering door de musici wordt uitgesproken en gefluisterd.’

Een spannend experiment vond ze: ‘Door iets te proberen wat betrekkelijk nieuw voor mij was heb ik een risico genomen, want de uitkomst is onvoorspelbaar. Elke individuele uitvoerder, maar ook de muziek zelf reageert zowel op de klank van de tekst als op de betekenis ervan. Zo ontstaat een interactie die steeds meer transformeert (of zou moeten transformeren) tot een wisselwerking tussen muziek en tekst.’

Ze vertelde verder dat ze zich de nacht eerder voorstelt als een plek of een ruimte dan als een verschijnsel dat zich over een bepaalde tijd uitstrekt. ‘Het is een plaats van fluisteringen, van vergeefse pogingen om iets te zeggen. Omdat de musici hun tekst binnen een beperkte tijdruimte moeten uitspreken, ontstaat een zekere hectiek en urgentie.’

De tekst is overigens niet per se verstaanbaar: ‘De rusten tussen de verschillende passages zijn misschien nog wel belangrijker dan de klinkende noten.’

Kleurrijk en opwindend

Nacht werd die 7e november 2019 prachtig uitgevoerd door Ensemble Modern onder leiding van Enno Poppe. Helaas zijn van dit beklemmende werk geen recensies verschenen, maar ik kan het oordeel van de jury die haar de prijs toekende volmondig onderschrijven: kleurrijk en opwindend was het zeker.

Auteur: Thea Derks

I am a Dutch music journalist, specializing in contemporary music, and a champion of women composers. In 2014 I wrote the biography of Reinbert de Leeuw (3rd edition in 2020) and in 2018 I published 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: