Sofia Goebaidoelina doet de aarde beven in ‘Der Zorn Gottes’

Voor Sofia Goebaidoelina (1931) is componeren allesbehalve een lichtzinnige zaak: elke noot komt voort uit een diepgeworteld geloof in de verbondenheid van de mens met het universum. Deze moet gekoesterd worden, om de mensheid te behoeden voor degeneratie.

Vrijdag 13 mei brengen het Radio Filharmonisch Orkest en dirigent Nicholas Collon de langverwachte Nederlandse première van haar orkestwerk Der Zorn Gottes in het AVROTROSVrijdagconcert. Het is een bewerking voor orkest die ze in 2019 maakte van het zevende deel uit haar grootschalige oratorium Über Liebe und Hass.

Tragische en diepzinnige kunst

‘Zonder tragische en diepzinnige kunst ontstaat entropie’, zei Sofia Goebaidoelina in een interview met ondergetekende. ‘Alles in de natuur, ook de mens, streeft naar nivellering en het is de taak van de kunstenaar die te weerstreven. Ik zie het als mijn opdracht het geestelijke element een stem te geven.’ Ondanks haar hoge leeftijd (afgelopen oktober werd ze 91) blijft Goebaidoelina zich onvermoeibaar inzetten om de mensheid aan te sporen tot bezinning.

De Tataars-Russische Goebaidoelina is een overtuigd van de Russisch-orthodoxe kerk. Het is niet overdreven te stellen dat elke nieuwe compositie een eerbetoon is aan god, zoals dat ook gold voor componisten als Bach en Bruckner.

Haar composities dragen vaak religieuze titels en ze maakte veelgeprezen zettingen van onder andere de Johannes-Passie en het Zonnelied van Franciscus. In 2016 componeerde ze haar negendelige oratorium Über Liebe und Hass, op gebeden en psalmen in verschillende talen, waarvan het vandaag uitgevoerde Der Zorn Gottes het zevende deel vormde.

Maar ze voelde dat er meer in het materiaal zat en in 2019 maakte ze een nieuwe versie voor orkest, voor de Salzburger Festspiele. De première viel vanwege corona in het water, maar het stuk werd in november 2020 alsnog uitgevoerd tijdens het festival Wien Modern, als livestream zonder publiek. Een jaar later verscheen het op cd.

Een woedende God

Het zeventien minuten durende stuk is opgedragen aan ‘de grote Beethoven’ en opent met machtige, onheilspellende woelingen van (zeer) lage strijkers en blazers, die trefzeker een woedende God oproepen. De slagwerkers geselen hun instrumenten met mokerslagen, terwijl wild klokgelui en driftig door elkaar krioelende lijnen van hoge houtblazers en strijkers een beeld schetsen van een menigte die angstig wegduikt.

Na een korte, wat lichtere passage keert de duistere, dissonante laagte weer terug. Opflakkerende kreten in het hoge hout en koper staan tegenover zware, dalende lijnen, doorsneden met etherisch stijgende motieven van piccolo en soloviool.

Al snel belanden we echter weer in dezelfde onpeilbare diepte waarmee het stuk begon. Van hieruit wordt via immer stijgende patronen een indrukwekkende climax opgebouwd, die na een plotse stilte en een kort koraal uitmondt in een apocalyptische finale.

De pers was laaiend enthousiast. ‘Het is alsof Goebaidoelina de trompetten van Jericho heeft laten schallen’, schreef een recensent. ‘De grillige lijn […] herinnert aan de messiaanse nadruk van angst en terreur in het aangezicht van het goddelijke’, schreef een ander.

Trompetten van Jericho

Een derde concludeerde: ‘Brede kopersalvo’s worden gevolgd door zo’n intens lied van woede dat alleen een componist als Beethoven je de oren zo had kunnen doen spitsen.’

Der Zorn Gottes doet de aarde beven en kruipt onvermijdelijk onder je huid. Het is het zoveelste meesterwerk dat Goebaidoelina ons heeft geschonken, mogen er nog vele volgen!

AVROTROSVrijdagconcert 13 mei 2022. 20.00 TivoliVredenburg: Radio Filharmonisch Orkest / Nicholas Collon, live te beluistern op Radio 4.

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veeleprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: