Jennifer Walshe wijdt compositiereeks aan Mars: ‘Mijn robotjes volgen het traject van de Perseverance Rover’

In samenwerking met AMMODO presenteert Muziekgebouw aan ’t IJ geregeld gloednieuwe composities aan een algemeen publiek. In de middag wordt een stuk uitgebreid onder handen genomen in een openbare repetitie; ’s avonds klinkt de wereldpremière.

Bij beide gelegenheden vraag ik de componist naar het hoe en waarom van de onderhavige compositie. Donderdag 19 met is het de beurt aan MARS I van de Ierse Jennifer Walshe. Zij componeerde dit multimediawerk voor Klangforum Wien en de zangeressen Juliet Fraser* en Elaine Mitchener. De voorstelling wordt geregisseerd door Delyana Lazarova.

Van half twaalf tot twaalf uur ’s ochtends spreek ik Walshe op Foyerdeck, waarna het ensemble de hele middag besteedt aan de repetitie. Voorafgaand aan de wereldpremière die avond interview ik Walshe opnieuw en naar verwachting ook de regisseur en/of een van de solisten.** De componist beantwoordde alvast enkele basisvragen.

Wat typeert jou als componist?

‘Ik ben een componist die niet alleen werkt met klank, maar ook met film, tekst en beweging.’

Wat doe je als eerste wanneer je een opdracht krijgt? 

‘Het begin van een opdracht is ongelooflijk opwindend, want je bevindt je in de “latente ruimte” van wat het project zou kunnen worden – alles lijkt mogelijk. Ik heb mappen vol geluiden en notitieboekjes met ideeën, met in mijn achterhoofd wel honderd verschillende versies van hoe het stuk zou kunnen uitpakken.’

‘Terwijl ik eraan werk, wordt steeds duidelijker waar het als het ware zelf naartoe wil. Het is dan zaak het proces zo min mogelijk in de weg te zitten, zodat de compositie zich vrij kan ontwikkelen om tot volle wasdom kan komen.’

Waar gaat MARS I over en hoe heb je je compositie aangepakt?

MARS I is het eerste in een reeks geplande stukken over de planeet Mars. Nadenken over Mars lijkt me een van de beste manieren om te reflecteren op het huidige tijdsgewricht. Waarom willen we naar Mars reizen? Waarom vinden sommigen het koloniseren van een andere planeet een goed idee?’

‘Is daar leven? Zouden we de middelen die we hiertoe inzetten niet liever gebruiken om de klimaatverandering aan te pakken? Waarom beginnen de rijkste mannen op aarde ruimtevaartbedrijven? Welke rol gaan Kunstmatige Intelligentie en robotica in de toekomst in onze levens spelen?’

Jennifer Walshe

‘Voorafgaand aan een nieuwe compositie doe ik altijd diepgravend en gevarieerd onderzoek. Ik bezoek musea, bekijk films, lees boeken en praat met experts. In dit geval heb ik ook beroemde foto’s van Mars bestudeerd. Twee daarvan worden tijdens de uitvoering nagemaakt en geprojecteerd. Ook volgen drie robots op het toneel de trajecten die de Perseverance Rover dagelijks aflegt op Mars.’

Om welke foto’s gaat het en hoe worden ze gereconstrueerd?

‘Een van de slagwerkers maakt met waterverf en zout twee schetsen, die twee beroemde foto’s van Mars nabootsen. Te beginnen met de eerste opname die ooit van de rode planeet gemaakt werd. Dat was een zwart-witfoto, in 1907 genomen door Earl Carl Slipher vanaf het Lowell Observatorium in Arizona.’

‘De tweede schets is gebaseerd op de laatste foto van Mars die nog vanaf de aarde werd gemaakt. Deze werd in 1956 geschoten door Ben Leighton, vanuit het Mount Wilson Observatorium in Californië. Beide beelden ontstonden dus nog voordat er ruimteschepen naar de planeet vlogen om ter plekke opnames te maken in hoge resolutie.’

‘De foto’s markeren het begin en het einde van het tijdperk waarin de mensheid de planeet van verre afstand observeerde, toen we nog dachten dat zij “levend” was. In 1965 zond de Mariner 4 de eerste opnames terug die dichtbij Mars gemaakt waren. Toen Leighton deze ontcijferde, ontdekte hij dat de rode planeet een dorre woestenij was.’

‘De schetsen van die twee iconische foto’s worden gemaakt onder een microscoop en tijdens de uitvoering op het podium geprojecteerd.’

En wat moeten we ons voorstellen bij die robots?

‘Er zitten drie kleine robots in het stuk. Die volgen – op schaal –  de trajecten welke de Perseverance Rover onderneemt op de landkaart van Mars. Deze wordt dagelijks bijgewerkt, zodat ik bijvoorbeeld kan zien dat het karretje 4 sols geleden 5.27 meter heeft afgelegd. (Een Marsdag is een sol).’

‘De rovers zoeken naar tekenen van vroeger leven en verzamelen monsters van gesteente en regoliet (brokken verweerd materiaal en stof). Zo hoopt NASA de geologie en het klimaat van Mars te kunnen vaststellen. Tijdens de uitvoering volgen mijn drie robotjes geselecteerde trajecten die de Perserverance en andere rovers op Mars hebben afgelegd.’

Kaija Saariaho liet zich in 2020 voor Reconnaissance (Rusty Mirror Madrigal) ook inspireren door de rode planeet. Was dit wellicht een inspiratiebron?

‘Ik weet van zijn bestaan, maar het heeft geen invloed gehad op mijn eigen stuk. Ik heb me voor MARS I laten inspireren door de geschriften van Mary Stewart Johnson, Mary Roach, Octavia Butler en Kim Stanley Robinson; leven en werk van astronauten als Ed White en door alle wetenschappers en astronomen die ik heb gesproken.’

‘En, uiteraard, door de intelligentie, het kritische inzicht en de wrange humor van Mark O’Connell, die het libretto heeft geschreven.’

*Naschrift 16 mei. Fraser wordt wegens ziekte vervangen door Lore Lixenberg.

**Naschrift 18 mei. Helaas ben ik ook zelf ziek geworden.

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veelgeprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: