Emilie Mayer tartte 19e-eeuwse mores met grootse symfonieën

Zoals dat gaat met veel componisten, was Emilie Mayer (1812-1883) tijdens haar leven zeer succesvol, maar werd ze na haar dood vrijwel meteen vergeten. De Duitse historica Barbara Beuys herstelt haar nu in ere met de biografie Emilie Mayer, Europas größte Komponistin.

Mayer componeerde in alle genres en liet een groot oeuvre na, waaronder acht veelgeprezen symfonieën, zeven concertouvertures en tien strijkkwartetten. Toch schreef een Duitse criticus in 1893 – slechts 12 jaar na haar dood – na de première van een symfonie van Luise Adolpha le Beau: ‘Dit is een unicum, een symfonie van een dame hebben we nog nooit gehoord’.

Sekse allengs minder benadrukt

Beuys gaf haar biografie de ietwat provocatieve ondertitel ‘Europas größte Komponistin’. In een interview verklaart ze laconiek dat enige overdrijving gepast is om aandacht te vragen voor je onderwerp. Bovendien, oppert ze, gold Mayer als een van de belangrijke componisten van haar tijd, waarbij critici haar sekse allengs minder gingen benadrukken.

Wie Mayers kleurrijke symfonieën beluistert – de nummers 3 en 6 zijn net op cd gezet door het Philharmonisches Orchester Bremerhaven – en de prachtige liederen op de recent verschenen cd This Be Her Verse van Golda Schultz en Jonathan Ware, zal Beuys’ beslissing volmondig ondersteunen. Mayer heeft een enorm flair voor orkestratie en haar zetting van Goethes gedicht Erlkönig is minstens zo huiveringwekkend als die van Schubert.

Bewust ongehuwd

Beuys tracht aan de hand van het weinige beschikbare bronmateriaal de persoonlijkheid van Mayer te schetsen. Hieruit rijst een beeld op van een sterke vrouw, die doelgericht te werk ging om haar dromen te verwezenlijken en bewust ongetrouwd bleef. Zo wist ze zich te onttrekken aan het lot van haar tijdgenoten Fanny Mendelssohn en Clara Schumann, die als componist altijd in de schaduw bleven van hun broer, respectievelijk echtgenoot.

In 1850 organiseert Mayer zelfs een geheel aan haar eigen muziek gewijd concert in de Koninklijke Schouwburg van Berlijn, gratis ter beschikking gesteld door Friedrich Wilhelm IV. – Met vooruitziende blik had ze diens echtgenote Elisabeth van Pruissen eerder een plastiek van eigen hand geschonken. De vorstin was hiervan zo onder de indruk dat ze Mayer onderscheidde met een Gouden Medaille.

Koninklijke goedkeuring

In haar ‘koninklijke’ concert presenteert Mayer naast kamermuziek ook koorwerken, een ouverture en de première van haar Derde Symfonie. Deze wordt uitgevoerd door het vooraanstaande orkest Euterpe van Wilhelm Wieprecht, bij wie ze op dat moment orkestratielessen volgt.

Een recensent rept van ‘boeiende, frasen’ en ‘een zelfverzekerde beheersing van het materiaal’. De invloedrijke criticus Ludwig Rellstab looft de manier waarop de thema’s ‘soepel door het veilig begrensde rijk van tonale kleuren vloeien, vaak zelfs met verrassende elegantie’.

Mayer heeft ook haar vroegere docent Carl Loewe naar Berlijn weten te lokken vanuit Stettin, de stad waar ze in 1840 naartoe is verhuisd. Dit was kort na de niet nader toegelichte zelfmoord van haar vader, die een apotheek voerde in het plaatsje Friedland en haar talent van harte ondersteund had.

Carl Loewe erkent Mayers talent

Hoewel Loewe enigszins sceptisch stond tegenover vrouwelijke componisten, had hij Mayer op basis van haar eerdere werk meteen aangenomen als compositiestudent. Dankzij hem werd Mayer een geziene persoon in het bruisende muziekleven van Stettin, waar ook haar eerste twee symfonieën met succes in première werden gebracht.

Gaandeweg krijgt ze meer bekendheid en klinkt haar muziek ook in belangrijke cultuurcentra als Leipzig, Brussel, Wenen en Boedapest. Over de publicatie van haar composities onderhandelt ze hoffelijk doch beslist met de vooraanstaande uitgever Bote & Bock. Maar ondanks deze glanzende carrière verbleekt haar roem snel na haar dood.

Beuys is een toegewijde, maar wat wijdlopige auteur, die alle besproken personen voorziet van een uitgebreide levensloop. Zelfs wanneer Mayer hen hoogstwaarschijnlijk niet kende, zoals de Franse componist Louise Farrenc. Bovendien debiteert Beuys – ongetwijfeld vanwege een gebrek aan bronnen – nogal wat aannames, die niet altijd overtuigend zijn.

Eerherstel in 21e eeuw

Aanvankelijk leest het boek als een trein. Beuys wijst erop dat vrouwen tot in de 18e eeuw zelfstandig waren, maar door verlichtingsfilosoof J.J. Rousseau tot onmondige wezens werden gemaakt. Dat komt even als een schok, maar doordat de auteur er maar op blijft hameren dat vrouwen werden gereduceerd tot broedmachines, beukt ze je murw: jahaa, we weten het nu wel!

Beuys’ toewijding aan haar onderwerp is echter oprecht en de muziek van Emilie Mayer verdient het gehoord te worden. Deze biografie brengt haar werk terecht opnieuw onder de aandacht. Met succes, getuige het toenemende aantal uitvoeringen en de onlangs verschenen cd’s.

Barbara Beuys
Emilie Mayer, Europas größte Komponistin
Dittrich Verlag
Hardcover, 235 pagina’s, 2021, prijs € 24,95 ISBN 978-3-947373-69-7

Auteur: Thea Derks

Thea Derks is muziekpublicist, gespecialiseerd in moderne muziek. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. In 2014 publiceerde zij de veelgeprezen biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie (in 2020 voor de derde druk aangevuld met 2 extra hoofdstukken). In 2018 verscheen 'Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht', volgens velen een 'must-have voor elke muziekliefhebber'.

Eén gedachte over “Emilie Mayer tartte 19e-eeuwse mores met grootse symfonieën”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: