Veilig uit de onderduik. Maar dan?

Veilig uit de onderduik. Maar dan?

Vandaag op de kop af 81 jaar geleden vielen de nazi’s Nederland binnen. Vijf dagen later tekende Opperbevelhebber Henri Winkelman voor capitulatie. Zoals De Duitse bondskanselier Angela Merkel in haar 5-meilezing onlangs fijntjes opmerkte werd vervolgens driekwart van de Nederlandse Joden vermoord, ‘meer dan uit welk ander land ook’.

Lees verder Veilig uit de onderduik. Maar dan?

Edesche Concertzaal organiseert online Lentefestival: ‘We benaderen livestream als een eigen genre’

Even buiten het centrum van Ede en ietwat verscholen achter grote bomen staat de Edesche Concertzaal, gebouwd in 1903 als gereformeerde kerk door de Edese architect Albert Kool. In dit fraaie gebouw, opgetrokken in een wat eclectische bouwstijl, programmeren Jan-Willem van Ree, Roland Aalbers en Johan van Markesteijn sinds 2013 concerten met de fine fleur van het Nederlandse muziekleven.

Lees verder Edesche Concertzaal organiseert online Lentefestival: ‘We benaderen livestream als een eigen genre’

Hannes Minnaar speelt Zuidams Nox in lentefestival Edesche Concertzaal

Vorig jaar verscheen de cd Nox van Hannes Minnaar, vernoemd naar het gelijknamige stuk dat Rob Zuidam voor hem componeerde. Ook de stukken van Robert Schumann en Maurice Ravel zijn gewijd aan de nacht. Zaterdag 17 april speelt Minnaar het cd-programma tijdens het Lentefestival ‘Classical at Home, dat live gestreamd wordt vanuit de Edesche Concertzaal.

Lees verder Hannes Minnaar speelt Zuidams Nox in lentefestival Edesche Concertzaal

Wereldpremière Bart Visman: ‘Wie het goed heeft in z’n eentje, is nooit alleen’

Bart Visman (1962) mag in zijn handjes knijpen: bij de wereldpremière van zijn cyclus Aan iedereen op 17 april in de NTRZaterdagMatinee is voor het eerst in maanden weer publiek toegestaan.

Lees verder Wereldpremière Bart Visman: ‘Wie het goed heeft in z’n eentje, is nooit alleen’

Nederlands Philharmonisch Orkest speelt Prélude à une nuit américaine Mathilde Wantenaar: ‘Ik voel me net als de Mol in mijn opera’

Om toch nog wat leven in de coronabrouwerij te brengen zoeken organisaties telkens nieuwe wegen. Zo kreeg ik een uitnodiging om live een festival in Aix-en-Provence bij te wonen, dat verder alleen als stream, zonder publiek wordt uitgevoerd. Helaas stond een Himalaya aan ver- en geboden dit welkome tripje in de weg. Gelukkig bood het Nederlands Philharmonisch Orkest me ongeveer tegelijkertijd de kans een opname bij te wonen voor een gestreamd concert op 29 april, met Lees verder Nederlands Philharmonisch Orkest speelt Prélude à une nuit américaine Mathilde Wantenaar: ‘Ik voel me net als de Mol in mijn opera’

Rob Zuidam over zijn opera Rage d’Amours: ‘Johanna nam me bij de hand’

In 2005 presenteerde De Nationale Opera in coproductie met het Holland Festival de opera Rage d’Amours van Rob Zuidam. Vijf jaar later ontving hij de Kees van Baarenprijs voor deze bloedstollende productie over het leven van Johanna de Waanzinnige. De prijsuitreiking vormde onderdeel van het Festival Dag in de Branding, met een uitvoering door het Residentie Orkest onder leiding van Otto Tausk.

Lees verder Rob Zuidam over zijn opera Rage d’Amours: ‘Johanna nam me bij de hand’

Pianist Marcel Worms: ‘Dankzij livestreaming kan ik programmeren wat ik wil’

Sinds jaar en dag organiseert Marcel Worms naast zijn drukke concertpraktijk ook huisconcerten, voor een trouw maar select publiek. Geheel naar de zin van Rutte c.s. is hij dus zo’n musicus die zijn eigen broek ophoudt. Toen het kabinet op 11 maart 2020 de concertzalen – en daarmee ook Worms’ thuisstudio dichtgooide, bedacht hij zich geen moment en ging online concerten streamen. Lees verder Pianist Marcel Worms: ‘Dankzij livestreaming kan ik programmeren wat ik wil’

Petra Cini schrijft 1-minuut symfonie voor Residentie Orkest: ‘Ik hoop dat mijn stuk een glimlach op de gezichten tovert’

De een zijn dood is de ander zijn brood, het is een afgezaagd maar waar gezegde. Doordat het Noord Nederlands Orkest vanwege de coronamaatregelen verstek moet laten gaan, krijgt het Residentie Orkest een extra concert in de schoot geworpen. Lees verder Petra Cini schrijft 1-minuut symfonie voor Residentie Orkest: ‘Ik hoop dat mijn stuk een glimlach op de gezichten tovert’

Podcast: Thea Derks interviewt Theo Verbey over ‘Invitation to a Beheading’

Als alles goed gaat, wordt vandaag Joe Biden ingezworen als 46e president van de Verenigde Staten. De sfeer is grimmig, omdat Donald Trump en diens aanhangers weigeren zijn nederlaag te erkennen. Dat heeft al tot veel Kafkaëske taferelen geleid, met als dieptepunt de bestorming van Het Capitool twee weken geleden. Deze onwerkelijke sfeer past wat mij betreft goed bij de onheilspellende titel Invitation to a Beheading, een compositie van Theo Verbey.

Op 9 mei 2008 beleefde dit stuk zijn wereldpremière in De Vrijdag van Vredenburg, in TivoliVredenburg Utrecht. Verbey componeerde het in opdracht van deze omroepserie (tegenwoordig AVROTROSVrijdagconcert), voor het Radio Filharmonisch Orkest. Het is vernoemd naar de absurdistische roman Invitation to a Beheading van Vladimir Nabokov.

Op het programma stond tevens Taras Bulba van Leoš Janáček en de orkestratie die Verbey maakte van diens politiek geladen Sonate 1. X. 1905. Het concert werd gedirigeerd door Claus Peter Flor en uitgezonden op Radio 4. Voor die live uitzending interviewde ik Theo Verbey, in de pauze van een repetitie in het Muziekcentrum van de Omroep in Hilversum.

In verband met de recente lancering van de Theo Verbey Foundation heb ik een podcast gemaakt van ons gesprek. Je beluistert hem hieronder.

Mijn bijdrage met plezier gelezen en beluisterd? Een donatie, hoe klein ook, is welkom! Dat kan via PayPal of directe overboeking naar T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94.

Gevoel en intellect strijden om voorrang in Król Roger van Karol Szymanowski

Dit artikel verscheen in mei 2000 in Uitkrant Amsterdam

In Król Roger van Karol Szymanowski (1882-1937) tracht de gelijknamige hoofdpersoon een evenwicht te vinden tussen zijn verlangen naar vrijheid en ongebreideld genot enerzijds, en zijn behoefte aan orde en controle anderzijds. Als hij hier niet in slaagt, pleegt hij zelfmoord.

Król Roger, productie van De Nederlandse Opera (sinds 2014 De Nationale Opera)
Residentie Orkest; Koor van De Nederlandse Opera en Kinderkoor Muziekschool Waterland o.l.v. Hartmut Haenchen; Regie Johannes Schaaf; met o.a. James Johnson als Król Roger en Brigitte Hahn als zijn vrouw Roksana.

Voorstellingen: 2; 5; 8; 11; 14; 17; 20; 24; 27 en 31 mei 2000, Muziektheater Amsterdam

‘Je kunt Król Roger alleen begrijpen vanuit de muziek, het libretto is tamelijk problematisch’, zegt regisseur Johannes Schaaf. ‘Dat is schwülstig, een beetje bombastisch en gezwollen, op het kitschige af. Het taalgebruik en het wereldbeeld zijn typisch voor de tijd waarin Szymanowski leefde.’

‘Rond de eeuwwisseling zag je een grote opkomst van jeugdbewegingen, die licht homo-erotisch getint waren en streefden naar een utopische wereld. Vanuit een verlangen naar allesomvattende vrijheid, speelde Eros hierin een wezenlijke rol. Men ging bijvoorbeeld naakt baden en kamperen, onder het motto “terug naar de natuur”. Król Roger is echt een product van zijn tijd.’

Szymanowski en zijn librettist Jaroslaw Iwaszkiewicz situeerden het verhaal op het 12e eeuwse Sicilië, waar de Normandische koning Roger II heerst. Schaaf verplaatste de handeling naar het heden: ‘Ik heb wel een mediterrane sfeer nagestreefd, maar alle historische verwijzingen vermeden: wij kunnen ons niet voorstellen hoe men destijds leefde. Bovendien past de cultus van de Herder, die een overgave predikt aan de God van het Genot om zo tot vrijheid en waarachtigheid te komen, uitstekend in onze tijd. Ook nu zijn de mensen zoekende en sluiten zij zich maar al te graag aan bij sektes.’

De vraag of Roger eigenlijk niet meer een idee belichaamt dan een mens van vlees en bloed, doet Schaaf opveren: ‘Hij is allebei. De opera heeft drie bedrijven, die ook muzikaal totaal van elkaar verschillen. In het eerste bedrijf vertegenwoordigt Koning Roger de top van een hiërarchische piramide. Dit wordt gesymboliseerd door een bijna Byzantijnse klankwereld. Het volk geeft zich over aan de cultus van de Herder en Roger reageert hierop als vertegenwoordiger van de staat: L’état, c’est moi.’

‘Slechts één keer wordt hij uit balans gebracht: als zijn vrouw Roksana hem vraagt te luisteren naar de Herder. Normaal gesproken zou hij haar voor deze blijk van opstandigheid gestraft hebben, nu slaat de twijfel toe. Gefascineerd door de aantrekkingskracht die de Herder op haar uitoefent, laat hij deze gaan. Dan is hij niet de koning, maar de mens Roger.’

‘In het tweede bedrijf is de muziek laat-romantisch. Roger is hier puur menselijk: jaloers op de invloed van de Herder op zijn vrouw en op haar intuïtieve contact met de wereld van de vrijheid. Hij voelt zich een outsider en is niet bij machte de Herder te veroordelen. Wanneer deze zegt: “Als je mij wilt beoordelen, moet je mij volgen”, gooit Roger zijn koninklijke mantel af en volgt hem als bedelaar.’

‘Het derde en laatste bedrijf is geschreven in een chromatischer idioom en toont Roger als iemand die zijn volk en zijn geliefde verloren heeft. Hij kan zich niet overgeven aan de cultus van de Herder, maar kan ook de oude orde niet herstellen. Dan offert hij zijn hart aan de zon: door te sterven bereikt hij extase. De dood is voor hem de ware bevrijding.’

Schaaf concludeert: ‘Roger is een soort Christus. Hij maakt de weg vrij voor een maatschappij waarin het vrouwelijke, anarchistische, wordt verenigd met het mannelijke, hiërarchische denken. Pas als die twee in harmonie met elkaar zijn, ontstaat een ideale wereld.’