Gaudeamus organiseert virtueel concert: Zoom Meeting XTRO

Utrecht/online, 29 januari 2021

De coronapandemie houdt het leven al bijna een jaar in een ijzeren greep en het einde is nog lang niet in zicht. Zo werd een concert van het slagwerktrio XTRO voor Gaudeamus in de Utrechtse galerie KuuB tot twee keer toe afgelast. Lees verder “Gaudeamus organiseert virtueel concert: Zoom Meeting XTRO”

Petra Cini schrijft 1-minuut symfonie voor Residentie Orkest: ‘Ik hoop dat mijn stuk een glimlach op de gezichten tovert’

De een zijn dood is de ander zijn brood, het is een afgezaagd maar waar gezegde. Doordat het Noord Nederlands Orkest vanwege de coronamaatregelen verstek moet laten gaan, krijgt het Residentie Orkest een extra concert in de schoot geworpen. Lees verder “Petra Cini schrijft 1-minuut symfonie voor Residentie Orkest: ‘Ik hoop dat mijn stuk een glimlach op de gezichten tovert’”

Petite messe solennelle: Rossini’s sprankelende ‘oudedagszonde’

Vanaf 24 januari streamt De Nationale Opera een uitvoering van de populaire Petite messe solennelle van Gioacchino Rossini. Hij componeerde deze mis-met-operatrektjes in 1863 en omschreef haar als ‘mijn laatste oudedagszonde’. Lees verder “Petite messe solennelle: Rossini’s sprankelende ‘oudedagszonde’”

Juliette Hurel en Hélène Couvert vereeuwigen vrouwelijke componisten van begin 20e eeuw


Onderstaande cd-bespreking verscheen in Klassieke Zaken 1-2020

BOULANGER / CHAMINADE / BONIS
compositrices à l’aube du XX sciècle

Ironisch: twee Franse musici nemen in Nederland een cd op met muziek van Franse vrouwelijke componisten. Recentelijk duikelde ons land naar de 38e plaats van de Gender Gap Index, de wereldwijde meetlat voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Of kozen fluitiste Juliette Hurel en pianiste Hélène Couvert juist hierom de Westvestkerk in Schiedam?

Hoe het ook zij, de akoestiek van dit godshuis blijkt ideaal om de muziek van Mel Bonis, Lili Boulanger, Cécile Chaminade, Clémence de Grandval en Augusta Holmès tot haar recht te laten komen.

De opname ademt een grote ruimtelijkheid, waarin ook watervlugge fluitloopjes en wervelende pianoakkoorden transparant en helder klinken. Alle vijf (bijna) tijdgenoten benadrukken de lyrische kant van de fluit. Sierlijke cantilenen in Bonis’ Sonate krijgen kittig tegenspel van de piano. Deze neemt in de Suite van De Grandval het voortouw met een stuwende ritmiek tegen kwetterende trillers van de fluit.

Melancholieker en bespiegelender zijn de stukken van Chaminade en Boulanger, waarin soms een zweem Debussy doorklinkt. De cd eindigt met een opzwepende ‘Gigue’ uit Trois pièces van Holmès, die haar Ierse oorsprong verraadt. Het subtiele toucher van Couvert en de vederlichte toon van Hurel doen ook in donkere passages geregeld de zon doorbreken.

 

Podcast: Thea Derks interviewt Theo Verbey over ‘Invitation to a Beheading’

Als alles goed gaat, wordt vandaag Joe Biden ingezworen als 46e president van de Verenigde Staten. De sfeer is grimmig, omdat Donald Trump en diens aanhangers weigeren zijn nederlaag te erkennen. Dat heeft al tot veel Kafkaëske taferelen geleid, met als dieptepunt de bestorming van Het Capitool twee weken geleden. Deze onwerkelijke sfeer past wat mij betreft goed bij de onheilspellende titel Invitation to a Beheading, een compositie van Theo Verbey.

Op 9 mei 2008 beleefde dit stuk zijn wereldpremière in De Vrijdag van Vredenburg, in TivoliVredenburg Utrecht. Verbey componeerde het in opdracht van deze omroepserie (tegenwoordig AVROTROSVrijdagconcert), voor het Radio Filharmonisch Orkest. Het is vernoemd naar de absurdistische roman Invitation to a Beheading van Vladimir Nabokov.

Op het programma stond tevens Taras Bulba van Leoš Janáček en de orkestratie die Verbey maakte van diens politiek geladen Sonate 1. X. 1905. Het concert werd gedirigeerd door Claus Peter Flor en uitgezonden op Radio 4. Voor die live uitzending interviewde ik Theo Verbey, in de pauze van een repetitie in het Muziekcentrum van de Omroep in Hilversum.

In verband met de recente lancering van de Theo Verbey Foundation heb ik een podcast gemaakt van ons gesprek. Je beluistert hem hieronder.

Mijn bijdrage met plezier gelezen en beluisterd? Een donatie, hoe klein ook, is welkom! Dat kan via PayPal of directe overboeking naar T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94.

Gevoel en intellect strijden om voorrang in Król Roger van Karol Szymanowski

Dit artikel verscheen in mei 2000 in Uitkrant Amsterdam

In Król Roger van Karol Szymanowski (1882-1937) tracht de gelijknamige hoofdpersoon een evenwicht te vinden tussen zijn verlangen naar vrijheid en ongebreideld genot enerzijds, en zijn behoefte aan orde en controle anderzijds. Als hij hier niet in slaagt, pleegt hij zelfmoord.

Król Roger, productie van De Nederlandse Opera (sinds 2014 De Nationale Opera)
Residentie Orkest; Koor van De Nederlandse Opera en Kinderkoor Muziekschool Waterland o.l.v. Hartmut Haenchen; Regie Johannes Schaaf; met o.a. James Johnson als Król Roger en Brigitte Hahn als zijn vrouw Roksana.

Voorstellingen: 2; 5; 8; 11; 14; 17; 20; 24; 27 en 31 mei 2000, Muziektheater Amsterdam

‘Je kunt Król Roger alleen begrijpen vanuit de muziek, het libretto is tamelijk problematisch’, zegt regisseur Johannes Schaaf. ‘Dat is schwülstig, een beetje bombastisch en gezwollen, op het kitschige af. Het taalgebruik en het wereldbeeld zijn typisch voor de tijd waarin Szymanowski leefde.’

‘Rond de eeuwwisseling zag je een grote opkomst van jeugdbewegingen, die licht homo-erotisch getint waren en streefden naar een utopische wereld. Vanuit een verlangen naar allesomvattende vrijheid, speelde Eros hierin een wezenlijke rol. Men ging bijvoorbeeld naakt baden en kamperen, onder het motto “terug naar de natuur”. Król Roger is echt een product van zijn tijd.’

Szymanowski en zijn librettist Jaroslaw Iwaszkiewicz situeerden het verhaal op het 12e eeuwse Sicilië, waar de Normandische koning Roger II heerst. Schaaf verplaatste de handeling naar het heden: ‘Ik heb wel een mediterrane sfeer nagestreefd, maar alle historische verwijzingen vermeden: wij kunnen ons niet voorstellen hoe men destijds leefde. Bovendien past de cultus van de Herder, die een overgave predikt aan de God van het Genot om zo tot vrijheid en waarachtigheid te komen, uitstekend in onze tijd. Ook nu zijn de mensen zoekende en sluiten zij zich maar al te graag aan bij sektes.’

De vraag of Roger eigenlijk niet meer een idee belichaamt dan een mens van vlees en bloed, doet Schaaf opveren: ‘Hij is allebei. De opera heeft drie bedrijven, die ook muzikaal totaal van elkaar verschillen. In het eerste bedrijf vertegenwoordigt Koning Roger de top van een hiërarchische piramide. Dit wordt gesymboliseerd door een bijna Byzantijnse klankwereld. Het volk geeft zich over aan de cultus van de Herder en Roger reageert hierop als vertegenwoordiger van de staat: L’état, c’est moi.’

‘Slechts één keer wordt hij uit balans gebracht: als zijn vrouw Roksana hem vraagt te luisteren naar de Herder. Normaal gesproken zou hij haar voor deze blijk van opstandigheid gestraft hebben, nu slaat de twijfel toe. Gefascineerd door de aantrekkingskracht die de Herder op haar uitoefent, laat hij deze gaan. Dan is hij niet de koning, maar de mens Roger.’

‘In het tweede bedrijf is de muziek laat-romantisch. Roger is hier puur menselijk: jaloers op de invloed van de Herder op zijn vrouw en op haar intuïtieve contact met de wereld van de vrijheid. Hij voelt zich een outsider en is niet bij machte de Herder te veroordelen. Wanneer deze zegt: “Als je mij wilt beoordelen, moet je mij volgen”, gooit Roger zijn koninklijke mantel af en volgt hem als bedelaar.’

‘Het derde en laatste bedrijf is geschreven in een chromatischer idioom en toont Roger als iemand die zijn volk en zijn geliefde verloren heeft. Hij kan zich niet overgeven aan de cultus van de Herder, maar kan ook de oude orde niet herstellen. Dan offert hij zijn hart aan de zon: door te sterven bereikt hij extase. De dood is voor hem de ware bevrijding.’

Schaaf concludeert: ‘Roger is een soort Christus. Hij maakt de weg vrij voor een maatschappij waarin het vrouwelijke, anarchistische, wordt verenigd met het mannelijke, hiërarchische denken. Pas als die twee in harmonie met elkaar zijn, ontstaat een ideale wereld.’

Fred Momotenko over Cloud Messenger: ‘We zenden te veel en luisteren te weinig’

Dit artikel verscheen 6-11- 2012 op de blogs Eigentijds van de VPRO en Muziekvan.nu, beide inmiddels offline

’s Hertogenbosch, 5 november 2012 – Ook in haar twintigste editie geeft November Music ruim baan aan multimediale projecten. Voor het festival maakte Fred Momotenko de voorstelling Cloud Messenger, samen met de choreograaf Hans Tuerlings en de videokunstenaar Jasper Kuipers. Deze wordt op woensdag 7 november twee keer uitgevoerd in de Verkadefabriek.

‘Muziek van nu door de makers van nu’, luidt het credo van November Music. De maker van nu bezigt opvallend vaak termen als ‘multimedia’ en ‘multidisciplinair’, zoals ook voor Cloud Messenger. Maar wat houdt dit eigenlijk in? Fred Momotenko: ‘Multimedia is een technische uitdrukking. Muziek klinkt bijvoorbeeld niet alleen akoestisch maar ook in samenspraak met computerklanken, wordt gemanipuleerd door live elektronica, of klinkt in surround sound –  de luisteraar hoort de muziek niet alleen frontaal, maar van alle kanten. Multidisciplinair gaat nog verder: je combineert muziek met andere kunstvormen, zoals in Cloud Messenger met dans en videoanimatie.’

Dat het project desondanks vooral aan hem wordt gekoppeld, is volgens de Russisch-Nederlandse componist minder paradoxaal dan het lijkt: ‘Ik ben er zo’n drie jaar geleden mee begonnen, vond het gedicht Meghadŭta van de Indiase auteur Kălidăsa en heb diens ruim honderd kwatrijnen teruggebracht tot een script van vijfenveertig minuten. Op basis daarvan ontwierp Jasper Kuipers videoanimaties en Hans Tuerlings een basischoreografie, die door de dansers is uitgewerkt.’

Momotenko herinnert zich niet meer wat eerst kwam, de wens een multidisciplinaire voorstelling te maken, of het gedicht: ‘Ik heb mijn antennes altijd uitstaan en koesterde al langer plannen voor een compact project met een musicus, een danser en elektronica. Ik was bovendien gefascineerd door het thema eenzaamheid en toen ik dit gedicht vond vielen alle puzzelstukjes in elkaar. Door alle sociale media zijn we tegenwoordig veel te veel bezig met zenden, en te weinig met luisteren.’

Die thematiek herkent hij in Meghadŭta, een vertelling uit de vijfde eeuw: ‘In dat oude verhaal wordt een Yaksha, een goddelijke dienaar (gedanst door Gilles Viandier) een jaar van zijn jonge bruid gescheiden. Hij wordt gek van eenzaamheid en belandt in een mentale gevangenis. Hij kan zich niet uiten en wordt niet begrepen, zoals veel mensen in onze maatschappij.’

De Yaksha vraagt een Wolk – de blokfluitist Jorge Isaac – een boodschap aan zijn geliefde te sturen. Momotenko: ‘Het is allemaal virtueel, alles speelt zich af in het hoofd van de Yaksha. De wolk beweegt zich niet werkelijk, die ontspruit aan zijn fantasie, zijn hoop, zijn verlangen. Daarom ook verschijnt zijn geliefde (gedanst door Daniela Lehman) alleen op de videobeelden.’

Momotenko realiseerde met elektronische middelen een orkest van stemmen: ‘Ik heb met Jorge alle denkbare klanken van zes verschillende blokfluiten opgenomen, van de allerhoogste sopranino tot de allerlaagste contrabasfluit. Die heb ik bewerkt en gestapeld – soms klinken wel duizend samples tegelijkertijd. De hoogste noten van de sopranino zijn bijvoorbeeld een beetje vals en door dat uit te vergroten kan ik het conflict benadrukken, het moment waarop de vloek wordt uitgesproken.’

Hoewel poëzie de basis vormt van Cloud Messenger, wordt er in het hele stuk geen woord gesproken. Momotenko: ‘Muziek begint met luisteren. Bij het componeren heb ik me wel gebaseerd op spraakritmes, zodat de ritmiek vloeiend en onvoorspelbaar is en de muziek zelf de verteller wordt.’

Momotenko hoopt dat wij door Cloud Messenger anders naar onze omgeving gaan kijken: ‘Maar eenzaamheid is helaas van alle tijden. Ook de Yaksha is aan het einde van het stuk nog net zo eenzaam als aan het begin, hij kan de vloek niet doorbreken.’ 

Lancering Theo Verbey Foundation: ‘Een componist is allereerst een songwriter’

Op 13 oktober 2019 overleed de Nederlandse componist Theo Verbey (1959-2019) voortijdig, na lange tijd aan zware depressies te hebben geleden. Nog geen anderhalf jaar later werd de Theo Verbey Foundation gelanceerd, op dinsdag 12 januari 2021, noodgedwongen online. De presentatie blijft echter beschikbaar via de onlangs vernieuwde website (klik hier).

Lees verder “Lancering Theo Verbey Foundation: ‘Een componist is allereerst een songwriter’”

Atlantis van Robin de Raaff op cd: ‘Het is geen doemscenario, de wereld draait door’

Het AVROTROSVrijdagconcert opent elk seizoen met een nieuwe Nederlandse compositie voor het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor. — Vanwege de coronamaatregelen moesten hun gelederen dit jaar helaas flink worden teruggesnoeid. Maar in 2016 had nog niemand van covid-19 gehoord, dus kon Robin de Raaff onbekommerd uitpakken. Zijn op het vervallen zwemparadijs Tropicana geïnspireerde Atlantis maakte diepe indruk op publiek en pers. Onlangs verscheen het ambitieuze oratorium voor groot koor, orkest, sopraan, bariton en twee soloharpen op cd.

Lees verder “Atlantis van Robin de Raaff op cd: ‘Het is geen doemscenario, de wereld draait door’”

En Stockhausen zag dat het goed was – aus LICHT in Holland Festival #HF19

[Archief]

‘Toen kon hij zich in drieën splitsen en was hij zanger, danser en trompettist’, zegt een meisje op het scherm voorafgaand aan Michaels Jugend. Zij is een van de kindertjes die aan het begin van elke dag vertellen waar aus LICHT over gaat.

Een goede vondst van Pierre Audi en zijn artistieke team, want het universum dat Karlheinz Stockhausen ons voorschotelt in zijn mega-opera LICHT is een wonderlijke mix van kinderlijke naïviteit, hogere wiskunde, religieuze symboliek en hoogstpersoonlijke mystiek.

De door het Holland Festival gepresenteerde selectie van 15 uit de oorspronkelijke 29 uur is overweldigend. – Kon ook ik me maar in drieën splitsen om deze recensie te schrijven.

Lees verder “En Stockhausen zag dat het goed was – aus LICHT in Holland Festival #HF19”
%d bloggers liken dit: